ناصر خسرو (قصاید)

'

ناصر خسرو (قصاید) از ناصر خسرو

'

• ای قبه‌ی گردنده‌ی بی‌روزن خضرا
• به چشم نهان بین نهان جهان را
• آزرده کرد کژدم غربت جگر مرا
• سلام کن ز من ای باد مر خراسان را
• نیز نگیرد جهان شکار مرا
• نکوهش مکن چرخ نیلوفری را
• ای روی داده صحبت دنیا را
• نیکوی تو چیست و خوش چه، ای برنا؟
• حکیمان را چه می‌گویند چرخ پیر و دوران‌ها
• ای گشته جهان و دیده دامش را
• پادشا بر کام‌های دل که باشد؟ پارسا
• خواهی که نیاری به سوی خویش زیان را
• خداوندی که در وحدت قدیم است از همه اشیا
• ای کرده قال و قیل تو را شیدا
• ای پیر، نگه کن که چرخ برنا
• آن چیست یکی دختر دوشیزه‌ی زیبا
• به چه ماند جهان مگر به سراب
• بر من بیچاره گشت سال و ماه و روز و شب
• ای شب تازان چو ز هجران طناب
• ای روا کرده فریبنده جهان بر تو فریب،
• ای آنکه جز طرب نه همی بینمت طلب
• این جهان خواب است، خواب، ای پور باب
• ای غریب آب غریبی ز تو بربود شباب
• ای باز کرده چشم و دل خفته را ز خواب،
• بر تو این خوردن و این رفتن و این خفتن و خاست
• هر که چون خر فتنه‌ی خواب و خور است
• باز جهان تیز پر و خلق شکار است
• شاخ شجر دهر غم و مشغله بار است
• آنکه بنا کرد جهان زین چه خواست؟
• خرد چون به جان و تنم بنگریست
• از گردش گیتی گله روا نیست
• مر چرخ را ضرر نیست وز گردشش خبر نیست
• چون در جهان نگه نکنی چون است؟
• ای پسر ار عمر تو یک ساعت است
• هر که گوید که چرخ بی‌کار است
• آن بی تن و جان چیست کو روان است؟
• بلی، بی‌گمان این جهان چون گیاست
• جز جفا با اهل دانش مر فلک را کار نیست
• ای به خور مشغول دایم چون نبات
• این تخت سخت گنبد گردان سرای ماست
• جهانا چون دگر شد حال و سانت؟
• ای خردمند نگه کن که جهان برگذر است
• اگر بزرگی و جاه و جلال در درم است
• گویند عقابی به در شهری برخاست
• هر چه دور از خرد همه بند است
• سفله جهان، ای پسر، چو چشمه شور است
• نشنیده‌ای که زیر چناری کدو بنی
• چون تیغ به دست آری مردم نتوان کشت
• ای نشسته خوش و بر تخت کشیده نخ
• ای خوانده کتاب زند و پازند
• از اهل ملک در این خیمه‌ی کبود که بود
• یکی بی‌جان و بی‌تن ابلق اسپی کو نفرساید
• این جهان بی‌وفا را بر گزیدو بد گزید
• مردم نبود صورت مردم حکما اند
• ز جور لشکر خرداد و مرداد
• این رقیبان که بر این گنبد پیروزه درند
• چونکه نکو ننگری جهان چون شد؟
• گزینم قران است و دین محمد
• آن کن ای جویای حکمت کاهل حکمت آن کنند
• در این مقام اگر می مقام باید کرد
• چند گوئی که؟ چو ایام بهار آید
• در درج سخن بگشای بر پند
• آزردن ما زمانه خو دارد
• خردمند را می چه گوید خرد؟
• کسی که قصد ز عالم به خواب و خور دارد
• خوب یکی نکته یادم است زاستاد
• جان و خرد رونده بر این چرخ اخضرند
• بالای هفت چرخ مدور دو گوهرند
• چند گردی گردم ای خیمه‌ی بلند؟
• ای هفت مدبر که بر این پرده سرایید
• ای خواجه جهان حیل بسی داند
• هوشیاران ز خواب بیدارند
• مرد چون با خویشتن شمار کند
• صبا باز با گل چه بازار دارد؟
• هر که جان خفته را از خواب جهل آوا کند
• کسی کز راز این دولاب پیروزه خبر دارد
• چون همی بوده‌ها بفرساید
• آمد بهار و نوبت صحرا شد
• تا مرد خر و کور کر نباشد
• ای شده چاکر آن درگه انبوه بلند
• جز که هشیار حکیمان خبر از کار ندارند
• نندیشم از کسی که به نادانی
• مردم سفله به سان گرسنه گربه
• این دهر باشگونه چو بستیزد
• چو تنها بوی گربه‌ات مونس آید
• ز بند آز بجز عاقلان نرسته‌ستند
• از بهر چه این خر رمه بی‌بند و فسارند؟
• وعده‌ی این چرخ همه باد بود
• فرو مایه چون سیر خورده بباشد
• گویمت چگونه شود زنده کو هلاک شود:
• بر دشمنی دشمنت چو دیدی
• بر ره مکر و حسد مپوی ازیراک
• نبینی بر درخت این جهان بار
• برکن زخواب غفلت پورا سر
• ای کهن گشته در سرای غرور
• ای گشته جهان و خوانده دفتر
• با خویشتن شمار کن ای هوشیار پیر
• ای چنبر گردنده بدین گوی مدور
• این زرد تن لاغر گل خوار سیه سار
• اصل نفع و ضر و مایه‌ی خوب و زشت و خیر و شر
• ای به هوا و مراد این تن غدار
• یکی خانه کردند بس خوب و دلبر
• ای زده تکیه بر بلند سریر
• ای خوانده بسی علم و جهان گشته سراسر،
• ای ذات تو ناشده مصور
• بنالم به تو ای علیم قدیر
• ای حجت بسیار سخن، دفتر پیش آر
• ای خردمند و هنر پیشه و بیدار و بصیر
• ای یار سرود و آب انگور
• هشیار باش و خفته مرو تیز بر ستور
• برآمد سپاه بخار از بحار
• نگه کن زده صف دو انبوه لشکر
• پند بدادمت من، ای پور، پار
• نشنوده‌ای که دید یکی زیرک
• ای کهن گشته تن و دیده بسی نعمت و ناز
• ای تو را آروزی نعمت و ناز
• کسی پر خانه دشتی دید هرگز
• ای خداوند این کبود خراس
• ای بسته‌ی خود کرده دل خلق به ناموس
• مرد را خوار چه دارد؟ تن خوش خوارش
• ای متحیر شده در کار خویش
• پشتم قوی به فضل خدای است و طاعتش
• چه بود این چرخ گردان را که دیگر گشت سامانش؟
• نگذاشت خواهد ایدرش
• صعب‌تر عیب جهان سوی خرد چیست ؟ فناش
• چون گشت جهان را دگر احوال عیانیش؟
• گردش این گنبد و مکر و دهاش
• بفریفت این زمان چو آهرمنش
• وبال است بر مرد عمر درازش
• هر کس به نسب نیک ندانی و به آلش
• ای خفته همه عمر و شده خیره و مدهوش
• جهان را دگرگونه شد کارو بارش
• چو شمشیر بایدت بود، ای برادر،
• این طارم بی‌قرار ازرق
• ای فگنده امل دراز آهنگ
• گر دگرگون بود حالت پارسال
• ای به سر برده خیره عمر طویل
• گنبد پیروزه‌گون پر ز مشاعل
• این باز سیه پیسه نگر بی‌پر و چنگال
• ای نام شنوده عاجل و آجل
• طمع ندارم ازین پس زخلق جاه و محل
• گسستم ز دنیای جافی امل
• مانده به یمگان به میان جبال
• گرامی چو مال و قوی چون جبال
• لشکر پیری فگند و قافله ذل
• امتت را چون نبینی بر چه سانند؟ ای رسول
• حاجیان آمدند با تعظیم
• این روزگار بی‌خطر و کار بی‌نظام
• اگر کار بوده است و رفته قلم
• دام است جهان تو، ای پسر، دام
• به راه دین نبی رفت ازان نمی‌یاریم
• بسی رفتم پس آز اندر این پیروزه گون پشکم
• گر مستمند و با دل غمگینم
• دل ز افتعال اهل زمانه ملا شدم
• از بهر چه این کبود طارم
• ای بار خدای و کردگارم
• ای شسته سر و روی به آب زمزم
• ای عجب ار دشمن من خود منم
• پانزده سال برآمد که به یمگانم
• این چه خلق و چه جهان است، ای کریم؟
• از من برمید غمگسارم
• من چو نادانان بر درد جوانی ننوم
• اگر بر تن خویش سالار و میرم
• گر تو ای چرخ گردان مادرم
• اگر با خرد جفت و اندر خوریم
• من دگرم یا دگر شده‌است جهانم
• از صحبت خلق دل گسستم
• دوش تا هنگام صبح از وقت شام
• ای دل و هوش و خرد داده به شیطان رجیم
• از دهر جفا پیشه زی که نالم؟
• شاید که حال و کار دگر سان کنم
• عقل چه آورد ز گردون پیام
• ای تن تیره اگر شریفی اگر دون
• ای ستمگر فلک ای خواهر آهرمن
• مر جان مرا روان مسکین
• ای شده مشغول به کار جهان
• سوار سخن را ضمیر است میدان
• بر جستن مراد دل ای مسکین
• ز من معزول شد سلطان شیطان
• حکمتی بشنو به فضل ای مستعین
• که پرسد زین غریب خوار محزون
• بشنو که چه گوید همیت دوران
• چرخ پنداری بخواهد شیفتن
• دیر بماندم در این سرای کهن من
• امهات و نبات با حیوان
• ای دننده همچو دن کرده رخان از خون دن
• در دلم تا به سحرگاه شب دوشین
• چه گوئی؟ ای شده زین گوی گردان پشت تو چوگان
• تا کی کنی گله که نه خوب است کار من
• درد گنه را نیافتند حکیمان
• چند کنی جای چنین به گزین؟
• این گنبد پیروزه‌ی بی‌روزن گردان
• ای شده مفتون به قول‌های فلاطون،
• بنگر بدین رباط و بدین صعب کاروان
• بر جانور و نبات و ارکان
• غریبی می چه خواهد یارب از من؟
• از کین بت‌پرستان در هند و چین و ماچین
• مکر و حسد را ز دل آوار کن
• ای افسر کوه و چرخ را جوشن
• چرخ گردنده و اجرام و چهار ارکان
• چیست آن لشکر فریشتگان
• جوانی شد، او را فراموش کن
• ای مر تورا گرفته بت خوش زبان زبون،
• از بهر چه، ای پیر هشیوار هنربین،
• فریاد به لااله الا هو
• چون فروماندی ز بد کردار خویش
• ایا گشته غره به مکر زمانه
• گرگ آمده است گرسنه و دشت پر بره
• دور باش ای خواجه زین بی‌مر گله
• ناید هگرز از این یله گو باره
• ای زود گرد گنبد بر رفته
• گشت جهان کودکی دوازده ساله
• بدخو جهان تو را ندهد دسته
• بسی کردم گه و بیگه نظاره
• ای خورده خوش و کرده فراوان فره
• به فرش و اسپ و استام و خزینه
• مکر جهان را پدید نیست کرانه
• داری سخنی خوب گوش یا نه؟
• بگسل رسن از بی‌فسار عامه
• جهان دامگاهی است بس پر چنه
• تا کی خوری دریغ ز برنایی؟
• چو رسم جهان جهان پیش بینی
• گر نخواهی ای پسر تا خویشتن مجنون کنی
• ای کرده سرت خو به بی‌فساری
• ای آنکه ندیم باده و جامی
• ای آنکه به تن ز ارزوی مال چو نالی
• گشتن این گنبد نیلوفری
• ای عورت کفر و عیب نادانی
• کارو کردار تو ای گنبد زنگاری
• سفله جهانا چو گرد گرد بنایی
• ای گشت زمان زمن چه می‌خواهی؟
• ای غره شده به پادشایی
• جهان را نیست جز مردم شکاری
• ایا دیده تا روز شب‌های تاری
• نماند کار دنیا جز به بازی
• بگذر ای باد دل‌افروز خراسانی
• گر خرد را بر سر هشیار خویش افسر کنی
• ای شده مشغول به ناکردنی،
• ای مانده به کوری و تنگ حالی
• تمییز و هوش و فکرت و بیداری
• این چه خیمه است این که گوئی پر گهر دریاستی
• دگر ره باز با هر کوهساری
• پیشه‌ی این چرخ چیست؟ مفتعلی
• جهان بازی گری داند مکن با این جهان بازی
• ای به خطاها بصیر و جلد وملی
• شادی و جوانی و پیشگاهی
• ای آدمی به صورت و بی‌هیچ مردمی
• گرت باید که تن خویش به زندان ندهی
• چه چیز بهتر و نیکوتر است در دنیی؟
• شبی تاری چو بی‌ساحل دمان پر قیر دریایی
• آسایشت نبینم ای چرخ آسیایی
• این کهن گیتی ببرد از تازه فرزندان ئوی
• ای طمع کرده ز نادانی به عمر هرگزی
• آمد و پیغام حجت گوش‌دار ای ناصبی
• آن جنگی مرد شایگانی
• دیوی است جهان پیر و غداری
• اگر زگردش جافی فلک همی ترسی
• آن قوت جوانی وان صورت بهشتی
• جهانا عهد با من جز چنین بستی
• ای گرد گرد گنبد طارونی
• ای گشته سوار جلد بر تازی
• بر مرکبی به تندی شیطانی
• بهار دل دوستدار علی
• جهانا مرا خیره مهمان چه خوانی؟
• نگه کن سحرگه به زرین حسامی
• ایا همیشه به نوروز سوی هر شجری
• مردم اگر این تن ساسیستی
• چنین زرد و نوان مانند نالی
• دلیت باید پر عقل و سر ز جهل تهی
• بینی آن باد که گوئی دم یارستی
• از آن پس کاین جهان را آزمودی گر خردمندی
• ای داده دل و هوش بدین جای سپنجی
• این تن من تو مگر بچه‌ی گردونی
• آنچه‌ت بکار نیست چرا جوئی؟
• جهانا چه در خورد و بایسته‌ای!
• اگر نه بسته‌ی این بی‌هنر جهان شده‌ای
• ای خواجه، تو را در دل اگر هست صفایی
• چنین در کارها بسیار مندیش
• چند گردی گرد این بیچارگان؟
• ای همه گفتار خوب بی‌کردار،
• تا کی از آرزوی جاه و خطر