شاهنامه/آغاز کتاب

'

شاهنامه (سرآغاز کتاب) از فردوسی

'

آغاز کتاب

به نام خداوند جان و خرد		کزین برتر اندیشه برنگذرد
خداوند نام و خداوند جای		خداوند روزی ده رهنمای
خداوند کیوان و گردان سپهر		فروزنده ماه و ناهید و مهر
ز نام و نشان و گمان برترست		نگارندهٔ بر شده پیکرست
به بینندگان آفریننده را		نبینی مرنجان دو بیننده را
نیابد بدو نیز اندیشه راه		که او برتر از نام و از جایگاه
سخن هر چه زین گوهران بگذرد		نیابد بدو راه جان و خرد
خرد گر سخن برگزیند همی		همان را گزیند که بیند همی
ستودن نداند کس او را چو هست		میان بندگی را ببایدت بست
خرد را و جان را همی سنجد اوی		در اندیشهٔ سخته کی گنجد اوی
بدین آلت رای و جان و زبان		ستود آفریننده را کی توان
به هستیش باید که خستو شوی		ز گفتار کار یکسو شوی
پرستنده باشی و جوینده راه		به ژرفی به فرمانش کردن نگاه
توانا بود هر که دانا بود		ز دانش دل پیر برنا بود
از این پرده برتر سخن گاه نیست		ز هستی مر اندیشه را راه نیست

ستایش خرد

کنون ای خردمند وصف خرد		بدین جایگه گفتن اندر خورد
کنون تا چه داری بیار از خرد		که گوش نیوشنده زو برخورد
خرد بهتر از هر چه ایزد بداد		ستایش خرد را به از راه داد
خرد رهنمای و خرد دلگشای		خرد دست گیرد به هر دو سرای
ازو شادمانی وزویت غمیست		وزویت فزونی وزویت کمیست
خرد تیره و مرد روشن روان		نباشد همی شادمان یک زمان
چه گفت آن خردمند مرد خرد		که دانا ز گفتار از برخورد
کسی کو خرد را ندارد ز پیش		دلش گردد از کردهٔ خویش ریش
هشیوار دیوانه خواند ورا		همان خویش بیگانه داند ورا
ازویی به هر دو سرای ارجمند		گسسته خردپای دارد ببند
خرد چشم جانست چون بنگری		تو بی چشم شادان جهان نسپری
نخست آفرینش خرد را شناس		نگهبان جانس و آن سه پاس
سه پاس تو چشم است و گوش و زبان		کزین سه رسد نیک و بد بی‌گمان
خرد را و جان را که یارد ستود		و گر من ستایم که یارد شنود
حکیما چو کس نیست گفتن چه سود		ازین پس بگو کافرینش چه بود
تویی کردهٔ کردگار جهان		ببینی همی آشکار و نهان
به گفتار دانندگان راه جوی		به گیتی بپوی و به هر کس بگوی
ز هر دانشی چون سخن بشنوی		از آموختن یک زمان نغنوی
چو دیداریابی به شاخ سخن		بدانی که دانش نیابد به من