سخنرانی شاهدخت اشرف پهلوی ریاست هیات نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در امریکا در کالج گاچر در ایالت بالتیمور ۳ آبان ماه ۱۳۵۴

سخنرانی شاهدخت اشرف پهلوی ریاست هیات نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در امریکا در کالج گاچر در ایالت بالتیمور ۳ آبان ماه ۱۳۵۴

خانم رئیس، اعضای برجسته دانشکده، خانم‌ها و آقایان،

برای من حقیقتاً موجب مسرت است ک فرصت یافتم به گاچر کالج بیایم و اندکی با یکدیگر درباره پیشرفت‌هایی که زنان در سراسر جهان در زمینه جایگزینی خود در کنار مردان به عنوان اعضای برابر در اجتماع به دست آورده‌اند، بیندیشیم. دهه آینده برای زنان اهمیت فراوان خواهد داشت و امیدوارم که در سال ۱۹۸۵ این فرصت برای ما حاصل شود که دست‌آوردهای محسوس در راه برابری کامل افراد دو جنسی را مورد ستایش قرار دهیم. من زنی از کشوری باستانی هستم که امروز در گرماگرم پیشرفت است. شاید برای شما جالب باشد که بدانید نخستین قدم به سوی آزادی زنان در ایران، فقط چهل سال پیش، وقتی پدرم رضاشاه حجاب را برانداخت برداشته شده و این کار در آن هنگام حقیقتاً یک اقدام انقلابی بود. همانطور که پدرم پی برده بود که بهبود وضع زنان برای پیشرفت کشور ما اساسی است، برادرم شاهنشاه کنونی ایران نیز همواره از بسیاری از برنامه‌های ما جهت بهبود شرایط زندگی زنان کشور قویاً پشتیبانی کرده‌اند. شاهنشاه عقیده دارند، و من نیز بر این عقیده‌ام، که ایران از طریق مشارکت مردان و زنان کشور بطور برابر در کلیه جنبه‌های حیات ملی، از کشاورزی گرفته تا تأسیسات خارجی، کشوری توسعه یافته خواهد شد.

خوشبختانه ایران از موهبت یک منبع طبیعی بسیار ارزنده که در سراسر جهان تقاضای زیاد دارد برخوردار است. درآمدهای حاصل از نفت منابع مالی جهت پیشبرد سریع کشور در سال‌هایی که در پیش داریم در اختیار ما قرار داده است. رهبر کشور ما اعتقاد کامل دارند که آموزش و پرورشی که کاملاً منطبق با نیازهای خاص مردم باشد، کلید بالا بردن سطح زندگی ملت به میزانی متناسب با آنچه در کشورهای صنعتی وجود دارد می‌باشد. در گذشته نه چندان دور، تنها یک دهم ایران می‌توانستند بخوانند و بنویسند. در آموزش و پرورش کشور ما ریشه‌کن ساختن بیسوادی اولویت کامل دارد. زنان کشور ما همانطور که در سایر کشورهای در حال رشد نیز مشاهده می‌شود اکثریت بیسوادان را تشکیل می‌دهند.

رشد پنج برابر- حقیقتاً وحشتناک است که علیرغم کلیه کوشش‌های معمول که در ایران قابل ملاحظه است، بیسوادی در حال حاضر در کشورهای کم رشد افزایش می‌یابد. آمارهای اخیر نشان می‌دهند که بیسوادی در میان زنان به میزان پنج برابر مردان رشد می‌کند. پیکار برای سرکوب بیسوادی به تنهایی کافی نیست. این کار باید به موازات برنامه‌‍‌هایی مؤثر پیشگیری از رشد جمعیت انجام شود. این دو با یکدیگر ملازمه دارند و اگر انتظار رسیدن به نتیجه قابل توجه داشته باشیم، باید توأم با یکدیگر به پیش بروند. من همچنان وقت بیشتری صرف ادامه این امور خواهم کرد. در این کالج زیبا، نمی‌توانم از ذکر این حقیقت خودداری کنم که به موازات تأسیس آموزشگاه‌های ابتدایی و حرفه‌ای ما به سرعت تسهیلات لازم برای تحصیلات عالیه را توسعه داده‌ایم. تا دوازده سال پیش ایران فقط ۱۰ مرکز آموزش عالی داشت، در حالیکه امروزه این تعداد به ۱۷۸ مرکز رسیده است. مشاهده اینکه زنان ایران در هر قدم از زندگی افق گسترده‌تری در برابر خود می‌گشایند و جای خود را در کنار شوهران، پدران، پسران و برادرانشان در کارهای تولیدی در خارج از منزل اشغال می‌کنند مایه دلگرمی است. اما امید اصلی ما به جوان‌ها است. نسل جدید در دامان مادرانی که تا چندی پیش در زنجیر جهالت بسر می‌بردند و آرزوی زندگی بهتری داشتند شکل می‌گیرد. در میان این زنان واقعیت جدیدی تحقق می‌یابد. این آرزوها ممکن است و قطعاً باید هم در مورد دختران و هم در مورد پسرانشان برآورده شود. این فریادی از اعماق زمان است. زمانی نه چندان دور که پدر و مادر میل داشتند هنگام سرشماری تنها از فرزندان ذکور خود نام ببرند.

ما باید آنچه در قوه داریم برای نسل مسن تر انجام دهیم ولی واقع‌بینی حکم می‌کند که پیشرفت‌های حقیقی و مهم بوسیله نسل جوان‌تر تحقق خواهد یافت. انتظار می‌رود شرکت زنان در فعالیت‌های اقتصادی کشور ما میزان تولید را به نحو قابل توجهی افزایش دهند. البته کشور شما از این نظر بسی از ما جلوتر است و بدون شک این موضوع تا حدودی عامل کیفیت اقتصاد پیشرفته آمریکا است. شرکت زنان در حیات سیاسی یک کشور نیز به همین اندازه اهمیت دارد. در ایران، زنان در ۱۲ سال پیش حق رأی دادن به دست آوردند. در حال حاضر از ۲۶۰ نماینده مجلس شورای ملی ۲۲ تن زن هستند. این‌ها وزن شعر نیستند. نمایندگان زن احترام همکاران مرد خود را جلب کرده‌اند و در تصویب قوانین مهمی راجع به بهبود وضع زنان ایران مؤثر بوده‌اند.

تقصیر مردان نیست- چرا در آمریکا که زنان از سال‌ها پیش دارای حقوق سیاسی و اقتصادی بیشتر شده‌اند و بالنسبه با سهولت به آموزش و پرورش دسترسی دارند هنوز برابری زن و مرد وجود ندارد؟ واضح است که این موضوع برای آن عده از ما که مدت کوتاهی است حقوق خود را تحصیل کرده‌ایم امیدبخش نیست. من باور ندارم که این امر کاملاً تقصیر مردان باشد. زنانی که به دلخواه خود در حاشیه فعالیت‌ها به صورت غیر فعال باقی مانده‌اند مسلماً از این نظر قابل انتقاد می‌باشند. مثلا چرا بیشتر زنان آمریکایی در پی مشاغل عمومی دولتی نیستند؟ بطوریکه ملاحظه کرده‌ام زنان در هیچ جا نزدیک به نیمی از نامزدها را در هرگونه انتخابات اعم از محلی یا ملی تشکیل نمی‌دهند. اگر زنان در احراز مشاغلی که مربوط به مسائل حیاتی است جرأت رقابت ندارند، حق شکوه از تبعیض را نیز نخواهند داشت. آنان باید کوشش کنند در هر جا که قوانین مؤثر بر زندگی آنان بر زندگی مردان به تصویب می‌رسد یا ضرورت تغییر آن احساس می‌شود حضور داشته باشند. اگر زنان می‌خواهند از فرصت‌ها و حقوق بیشتری به بهره‌مند گردند باید این نکته را نیز بیاموزند که مسئولیت‌های بزرگ‌تری عهده‌دار شوند. در عین حال وظیفه ما بسی دشوارتر از انشاء قوانینی متضمن حقوق و فرصت‌های برابر و حتی مراقبت در به تصویب رسیدن آن‌ها است. بزرگ‌ترین درگیری ما دگرگون ساختن باورها و رفتارهای سنتی است که ما را نه تنها در نظر مردان، بلکه در نظر خود نیز به صورت اتباع درجه دوم درآورده است. آگاهی بر این نکته تجربه مشترک هزاران زن با سوابق و فرهنگ‌های بسیار متفاوت بود که در تابستان امسال به منظور شرکت در کنفرانس جهانی سال بین‌المللی زن در مکزیکو گردهم آمده بودند. این واقعیت که اجتماعی چنین بی‌سابقه زیر نظر سازمان ملل متحد تشکیل شد و نمایندگان ۱۳۳ کشور رسماً در آن حضور یابند، متضمن تعهد اخلاقی این دولت‌ها به پشتیبانی و اقدام در اجرای برنامه‌هایی است که به منظور پیشرفت زنان طرح شده است.

آگاهی بین‌المللی- آگاهی بین‌المللی از ضرورت استفاده از استعدادهای زنان که مورد غفلت واقع شده است و مهارت‌ها و نیروهای آنان و توجه به اینکه نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند، نخستین گام مهم مبارزه پیگیر ما به منظور نیل به تساوی کامل با مردان است. هدف‌های مشخص، رهنمودها و تصمیماتی که باید بوسیله دولت‌ها و سازمان‌ها به منظور ایجاد دگرگونی‌ها بطور منظم اتخاذ شود در برنامه جهانی اقدامات درازمدت که بوسیله نمایندگان شرکت کننده در کنفرانس زن تصویب شد، تعیین شده است. این پیش‌بینی‌ها زمینه‌های مختلف را از حقوق قانونی و فرصت‌های آموزشی گرفته تا استخدام، بهداشت و تنظیم خانواده را در بر می‌گیرد و اختلافات زیادی را که از نظر شرایط زندگی زنان با فرهنگ‌های متفاوت و در اجتماعات گوناگون وجود دارد، منظور داشته است. گفت و شنود و تبادل افکار بین این زنان یکی از ثمربخش‌ترین جنبه‌های اجتماع مکزیکو بود. من معتقدم برای زنان کشورهای صنعتی این نکته واجد اهمیت فراوان بود که از خواهران خود که از کشورهای در حال توسعه آمده بودند بشنوند که صحبت از مزد مساوی در برابر کار مساوی برای زن بیسواد و علیلی که در انتظار هفتمین فرزند خویش است، هیچ معنایی ندارد. اجازه دهید یادآور شوم که من مزد مساوی برای کار مساوی را یک هدف مهم تلقی می‌کنم، ولی بنا به تجاربی که درسطح جهان به دست آمده است، در حالیکه نیمی از جمعیت زنان جهان در مناطق کشاورزی عقب‌مانده زندگی می‌کنند این موضوع بناچار اولویت خود را از دست می‌دهد.

شرایط سخت فقر- اثر منفی رشد بسیار جمعیت کشورهای در حال توسعه بر توسعه و بخصوص بر وضع زنان، در جلسات ما کاملاً روشن است. اکثریت زنان جهان متحمل بار سنگین فرزندان متعدد هستند که باید به بهترین نحو از آن‌ها مراقبت شود، هر چند خود در سخت‌ترین شرایط فقر بسر می‌برند. ما باید برای این زنان ترتیباتی فراهم کنیم که بتوانند با شوهران‌شان در مورد تعیین تعداد و فاصله فرزندان خود تصمیم بگیرند. اطلاعات و تسهیلات لازم برای تنظیم خانواده باید به آسانی در دسترس باشد. اگر بخواهیم پیشرفت کنیم باید نسل جدید را برای مسئولیت‌های خانوادگی آماده سازیم. هنوز بسیار زود است که نتایج سال بین‌المللی زن و کنفرانس مکزیکو را ارزیابی کنیم. من معتقدم برخلاف بعضی گزارش‌های منفی، این فعالیت‌های جهانی در جلب توجه مردم نسبت به این حقیقت که حقوق زنان نتیجه پیشرفت یک ملت نیست بلکه یکی از شرایط اساسی آن است کمک کرد. گرچه این سال هنوز به پایان نرسیده است، ولی من تاکنون به این نتیجه رسیده‌ام که نوعی فقدان تحرک در جریان تهیه مقدمات شتاب‌آمیز کنفرانس مکزیکو وجود داشته است. در ماه ژوئن هفته‌ها، روزنامه‌های سراسر جهان پر بود از شرح فعالیت‌ها و حقوق زن. درماه ژوئیه بحث‌های شورانگیز جای آن را گرفت. در ماه اوت محتوای روزنامه بسیار کاهش یافت. البته آن عده قلیل از زنان که سال‌ها است خود را وقف پیکار در راه برابری کرده‌اند در بسیاری از کشورها بکار خود ادامه می‌دهند. اما پیکار جهانی بزرگ ما قدری آرامتر از آن شده است که من خواهان آنم.

مخزن بزرگ نیرو- اگر مایل نباشیم این مخزن بزرگ نیرو با رسیدن ماه ژانویه نابود شود، باید هم اکنون این آتش را مجدداً شعله‌ور سازیم. در این مورد عقیده دارم مفهوم دهه زنان که اخیراً اعلام شده است هر چه باشد این دهه می‌تواند ارزش زیادی داشته باشد. یک سال کافی نیست، حتی یک دهه هم کافی نیست. اما اگر با کمال دقت برنامه هماهنگ و منظمی برای تعقیب چند هدف منطقی به صورت مرحله به مرحله تنظیم کنیم به نظر من می‌توانیم محتوای برنامه تصویب شده در کنفرانس مکزیکو را به نسبت بیشتری به انجام رسانیم. گردهم‌آیی‌های ملی و ناحیه‌ای باید پیش از کنفرانس بین‌المللی نیم دهه زنان که در ۱۹۸۰ منعقد می‌شود تشکیل گردد. در این گردهم‌آیی‌ها ما می‌توانیم پیشرفت خود را ارزیابی و روش‌های خود را منطبق با آن تصحیح کنیم. از آن‌جا که سازمان ملل متحد مرجع و وسیله‌ای برای آغاز و ادامه پیکار جهانی زنان بوده است و می‌باشد و نظر به اینکه من در فعالیت‌های این سازمان شرکت دیرینه داشته‌ام، میل دارم مختصری راجع به زنانی که در این سازمان هستند سخن گویم. شاید شما هم بدانید سازمان ملل متحد سازمانی است که اعضای آن دولت‌ها هستند و گروهی از کارمندان غیر نظامی بین‌المللی در خدمت آنند و دبیرخانه آن را تشکیل می‌دهند. سازمان ملل غالباً آئینه جهان نامیده می‌شود و اطلاق این نام بسیار صحیح است. متأسفم که بگویم درمورد زنان این موضوع حقیقت بیشتری دارد. شرکت بسیار محدود زنان در گردهم‌آیی‌های بین‌المللی که از نظر سیاسی و اقتصادی دارای اهمیت زیاد است و همچنین وضع ناراحت کننده عدم ترقی شغلی زنان در دبیرخانه‌های مؤسسات سازمان ملل، در کنفرانس مکزیکو عنوان شد و حقا مورد انتقاد قرار گرفت. در اجتماع مکزیکو ما مخصوصاً از دولت‌ها درخواست کردیم که تعداد بیشتری از زنان را در هیأت‌های نمایندگان خود در دو اجلاس مجمع عمومی در این دوره شرکت دهند.

متأسفم که یادآور می‌شوم حتی یک مورد هم پاسخ مثبت به درخواست ما داده نشده است. این موضوع مخصوصاً در مورد اجلاس ویژه‌ای که اختصاص به توسعه و همکاری اقتصادی داشت مایه تأسف بود. عجب آغازی برای «دهه زنان و عمران و توسعه». زنان هنوز کمی بیش از ۱۰٪ هیأت‌های نمایندگی را در سازمان ملل متحد تشکیل می‌دهند و کمتر از ۵٪ نمایندگان، زن هستند. باید اضافه کنم که ۲۰٪ هیأت نمایندگی ایران را در سال جاری زنان تشکیل می‌دهند. در مورد زنانی که در خدمات بین‌المللی سازمان ملل کار می‌کنند این سازمان بیشتر نمونه‌ای از بی‌عدالتی‌های جهان است تا نظم مطلوبی که در منشور ملل متحد و اعلامیه‌های حقوق بشر و رفع تبعیض از زن بدان اشاره شد. این وضع نه تنها غیر منصفانه است، بلکه موجب شده است که منابع انسانی موجود به نحو شرم‌آوری تلف شود و این خود در جایی که همواره میلیون‌ها کلمه راجع به این موضوع بیان می‌شود غیر قابل اغماض است. خوشوقتم که بگویم در سازمان ملل برای اصلاح این وضع اقداماتی در جریان است. تردیدی نیست که ما در مبارزه برای آزاد ساختن خود از قید افکار و رویه‌های کهنه مربوط به نقش زن، راه دراز و دشوای در پیش داریم. بعضی از ما در طلیعه این جنبش اشتیاق دارند که که سرعت بیشتری در تغییراتی که باید انجام شود پدید آید. معهذا برای ما محقق است که تعجیل بخرج دادن ممکن است این خطر را دربرداشته باشد که برابری صوری را بیش از برابری پایدار بوجود آورد. اگر زنی نقشی را که خارج زا صلاحیت اوست فقط بخاطر نمایش برابری به عهده بگیرد، برای کار ما بیش از آنچه مفید باشد مضر خواهد بود. برابری کیفی باید پا به پای برابری کمی پیش رود. زن دارای صفات و ارزش‌های ویژه‌ای است. مانند عشق، شهامت، شفقت، ازخودگذشتگی. زنان طبیعتاً صلح آفرینند. غریزه حمایت از فرزندان توانایی بالقوه عظیمی برای حفظ صلح در جهان به آنان می‌بخشد. هر یک از ما باید در حد توانایی خود کوشش کند تا فرا رسیدن روزی را که زنان مجهز و خواهان مشارکت در همه زمینه‌های فعالیت‌های انسانی سازنده بر اساس تساوی کامل با مردان باشند تسریع کند. گفته شده است هنگامی که زنان در اجتماع بشری به حداکثر توانایی خود برسند، مردان نیز به حداکثر توانایی خود خواهند رسید. من معتقدم که این حقیقت محض است. شما جوانان تحصیل‌کرده آمریکا و کشور من و سراسر جهان برای تغییر وضع زن در کلیه جوامع، بیشترین کمک را خواهید کرد.

شما صف ما را نه تنها با پیوستن تحصیل‌کردگان نخبه، بلکه با پیوستن اکثریت وسیع زنانی که به علت وضع نامساعد از پیکارهای ثمربخش بی‌خبر هستند طولانی‌تر خواهید کرد. در پایان این دهه زنان، هنگامی که کالج گاچر صدمین سالگرد تأسیس خود را برگزار می‌کند، امید بسیار دارم که همه ما در جهانی آراسته از تأثیر کوشش‌های متعادل زنان و مردان زندگی کنیم. سپاسگزارم.