دیدار رسمی پادشاه مالزی اعلیحضرت اسماعیل نصیرالدین و علیاحضرت ملکه از ایران ۲۳-۱۷ فروردین ماه ۱۳۴۸ خورشیدی

سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر دیدار رسمی سران دیگر کشورها از ایران/ سال ۱۳۴۸ خورشیدی

دانشگاه تهران

شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی خوش آمد می گویند

اسماعیل نصیرالدین پادشاه مالزی

میهمانی پادشاه و ملکه مالزی به سرفرازی اعلیحضرتین در کاخ گلستان

اعلیحضرتین و میهمانان عالیقدر در تالار رودکی. ردیف پشت از راست: هرمز قریب، حسین دانشور، رستم امیربختیاری، و هویدا نخست وزیر و بانو

دیدار رسمی پادشاه مالزی اعلیحضرت اسماعیل نصیرالدین و علیاحضرت ملکه از ایران ۲۳-۱۷ فروردین ماه ۱۳۴۸ خورشیدی

پس از نیم روز ۱۷ فروردین ماه ۱۳۴۸ شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو از اعلیحضرت « یانگ. دی پرتوان اگنت توانکو سلطان نصیرالدین شاه » پادشاه مالزی و علیاحضرت « توانکو اینتان زهرا » در فرودگاه مهرآباد تهران پیشباز کردند. هنگامی که هواپیمای آورنده پادشاه فدراسیون مالزی وارد آسمان ایران شد، جت‌های نیروی هوایی شاهنشاهی آن را اسکورت کردند. هواپیما در ساعت ۱۵ و سی دقیقه در فرودگاه مهرآباد فرود آمد و در برابر جایگاه شاهنشاهی بازایستاد. در پای پلکان هواپیما اعلیحضرتین از میهمانان گرامی پیشباز کردند و سران دو کشور دست یکدیگر را به گرمی فشردند.

سپس شاهنشاه آریامهر پیشبازکنندگان هویدا نخست وزیر، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی ، وزیر دربار، وزیر خارجه رییس ستاد بزرگ ارتشتاران آجودان شاهنشاه، رییس کل تشریفات شاهنشاهی، رییس دفتر مخصوص شاهنشاه آریامهر و سرلشگر هاشمی نژاد فرمانده گارد شاهنشاهی و بانوان آنها را به اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی شناساندند. اعلیحضرت پادشاه مالزی نیز همراهان خویش را به اعلیحضرتین شناساندند. پس از انجام آیین تشریفات نظامی و شلیک ۲۱ تیر توپ، اعلیحضرتین و علیاحضرتین از برابر هیات وزیران و سایر پیشبازکنندگان گذشتند و با خودروی شاهنشاهی رهسپار شهر شدند. در راستای جاده فرودگاه و خیابان آیزنهاور تا میدان فردوسی که با پرچم‌های اهالی پایتخت به گرمی به اعلیحضرتین و میهمانان گرامی ابراز شور و هیجان و شادمانی می‌کردند. در میدان فردوسی در جایگاه ویژه جواد شهرستانی شهردار پایتخت خوش آمد گفت و کلید طلایی شهر را به پادشاه مالزی فراداشت. از میدان فردوسی اعلیحضرتین و میهمانان با دو کالسکه شاهنشاهی که از سوی اسواران اسکورت می‌شد، رهسپار کاخ گلستان گردیدند. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو پس از درنگ کوتاهی از کاخ گلستان رهسپار کاخ نیاوران شدند.

ساعت ۱۸ و سی دقیقه شهردار پایتخت به پیشگاه پادشاه مالزی باریافت و پیشکش‌های مردم پایتخت را فراداشت.

میهمانی رسمی شام کاخ نیاوران ۱۷ فروردین ماه

شبانگاه میهمانی رسمی شام در کاخ نیاوران به سرفرازی ورود پادشاه و ملکه مالزی بر پا شد که در آن خاندان شاهنشاهی ایران و پایوران کشوری و همراهان برجسته پادشاه مالزی شرکت داشتند.

شاهنشاه آریامهر در میهمانی رسمی به سرفرازی اعلیحضرت پادشاه مالزی در سخنانی فرمودند:

اعلیحضرتا،

از جانب شهبانو و خودم، مقدم شما و علیاحضرت ملکه را شادباش می‌گویم و امیدوارم از این سفر خود به مملکتی دوست و هم‌کیش، خاطره خوبی همراه ببرید.

شهبانو و من چنین خاطره‌ای را از سفر سال گذشته خود به کشور زیبا و میهمان‌نواز شما ارمغان آوردیم و برای ما مایه خوشوقتی است که از این راه توانستیم از نزدیک با پیشرفتهای وسیع اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی مملکت شما آشنا شویم. ما در کشور شما مردمی را دیدیم که با امید و اعتماد و برخورداری از مقررات اجتماعی پیشرفته و آموزش و فرهنگی در حال توسعه با موفقیت روزافزون در بنیاد نهادن جامعه‌ای مترقی و مرفه تلاش می‌کنند و خوشبختانه در این راه از شرایط اقلیمی مساعد و از سرزمینی پر برکت با منابع طبیعی فراوان برخوردارند. بدیهی است وقتی که امکانات طبیعی با سازمان اجتماعی مترقی درآمیزد و این هر دو به رهبری زمامدارانی شایسته در خدمت جامعه به کار گرفته‌شوند، حاصل آن ترقی و رفاه روزافزون آن اجتماع خواهدبود.

شما اعلیحضرتا، به خوبی می‌دانید که مشاهده این رفاه و ترقی ملت مالزی برای مردم ایران، مایه کمال خوشوقتی است، زیرا دو ملت ما نه فقط دو عضو دوست و هم‌کیش از خانواده بزرگ آسیایی هستند، بلکه این دو ملت از دیرباز با یکدیگر روابط وسیع معنوی و فرهنگی داشته‌اند. امروز شما راهی طولانی را از سرزمین خود تا کشور ما در عرض چند ساعت با هواپیما طی کرده‌اید، ولی حتی در آن هنگام که طی این راه از زمین یا دریا، ماه‌ها و گاه سالها وقت لازم داشت و مستلزم استقبال از خطرات بی‌شمار بود، باز گروه بسیاری از دریانوردان و بازرگانان و عرفا و شعرا و دانشمندان میان این دو سرزمین دررفت‌وآمد بودند و روابط مذهبی و فرهنگی و بازرگانی وسیعی را بین ملل ما پی‌ریزی می‌کردند که هنوز هم یادگارهای فراوانی از آن می‌توان یافت.

طی چندین قرن، بسیاری از آثار علم و ادب و عرفان فارسی به زبان مالایایی ترجمه شد و فرقه‌های عرفانی و فلسفی متعددی با اشتراک معنوی بزرگان فکر و اندیشه دو ملت به‌وجودآمد، و شاید این نزدیکی فرهنگی را بهتر از هر چیز در کلمات فراوان فارسی که هنوز هم در زبان مالایایی به صورت روزمره به‌کار می‌رود، منعکس می‌توان یافت. بنابراین امروز شما تنها به دیدار کشوری دوست نیامده‌اید، بلکه با سفر خود یک دوستیِ دیرینه را تجدید کرده‌اید، و من امیدوارم که این فصل تازه در تاریخی کهن، فصلی آکنده از حسن تفاهم و همکاری ثمربخش باشد. چنین همکاری و تفاهمی برای هر دو کشور ما و برای همه کشورهای آسیایی امروزه به صورت امری الزامی درآمده‌است، زیرا این کشورها پس از یک دوران ممتد بی‌خبری، به نیروی نهفته خود پی برده و با عزمی راسخ در پی جبران گذشته برآمده‌اند.

تقریباً همه این ملل از یک میراث غنی و ریشه‌دار فرهنگی و مدنی برخوردارند و این خود منبع نیروبخش و الهام‌دهنده‌ای برای تلاش آنها در ساختن آینده‌ای متناسب با گذشته پر احترام آنها است. بدیهی است ما برای پیروزی در این تلاش احتیاج به همکاری و اشتراک مساعی و در عین حال واقع‌بینی بسیار داریم، زیرا عصر کنونی ما، عصر وابستگی روزافزون ملل است. ما امروز احتیاج به ماجراجویی نداریم، بلکه احتیاج به ساختن جوامعی مترقی و خوشبخت و بالابردن هر چه بیشتر سطح مادی و معنوی زندگی ملل خویش داریم و در عین حال به خوبی به مسئولیتی که به سهم خود در حفظ صلح و همکاری جهانی داریم، واقفیم.

اعلیحضرتا، صمیمانه امیدوارم که سفر سال گذشته شهبانو و من به کشور شما و مسافرت کنونی شما و علیاحضرت ملکه به سرزمین ما، مایه توسعه مودت و همکاری دو ملت ما در این زمینه باشد و روابط ثمربخشی که این دیدوبازدید به دنبال خواهدداشت، نه تنها برای دو کشور ما، بلکه برای تقویت صلح و تفاهم بین‌المللی، سودمند باشد. با این امید، سلامت و سعادت شما و علیاحضرت ملکه و ترقی و رفاه روزافزون ملت دوست و هم‌کیش مالزیا را آرزودارم.

پس از پایان سخنان شاهنشاه آریامهر، اعلیحضرت پادشاه مالزی در پاسخ چنین فرمودند:

اعلیحضرتا، علیاحضرتا

از جانب خود و ملکه مالزیا مراتب قدردانی و سپاسگزاری خود را نسبت به پیشباز دوستانه و گرمی که اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانوی ایران با این همه شکوه نسبت به ما ابراز فرمودند، بیان داشته و هم چنین از سخنان مهرآمیزی که شاهنشاه ایران نسبت به ما و کشور ما بیان کرده‌اند سپاسگزاری می‌کنم.

امروز یعنی نخستین روز این دیدار رسمی برای ملکه مالزیا و من یکی از آن اوقات مسرت باری است که خاطره آن را همیشه عزیز و گرامی خواهیم داشت. ما از محیط گرم و دوستانه‌ای که شما میزبانان ما و هم چنین مردم تهران با صفا و صمیمیت بسیار پدیدآوردند، لذت فراوان برده‌ایم. پس از نیم روز امروز در میدان فردوسی من سرافرازی آن را یافتم که کلید شهر تهران و فرنام هم شهری افتخاری را از شهردار تهران دریافت کنم. شما با دادن کلید پایتخت تاریخی و پرآوازه خود در واقع کلید دوستی ابدی مردم ایران را به مردم کشور من داده‌اید و این ابراز مهر را مردم مالزیا با صمیمیت کامل متقابل پاسخ می‌دهند. ملکه مالزیا و من همواره این اشاره دوستانه را که گویای مهر و صمیمیت است با شادمانی و خرسندی فراوان به خاطر خواهیم آورد و این هدیه گرانبها را با سپاسگزاری و قدردانی ژرف گرامی خواهیم داشت. من هم چنین هدیه زیبایی را که امشب مردم تهران به من دادند عزیز و گرامی خواهیم داشت. این پیشکش نیز نشانه علاقه و مهر عمیقی است که مردم ایران نسبت به مردم کشور من دارند. میهمانی امشب یادآور زمانی است که ما در مالزیا به افتخار فراوان شاهد مهر و صفا و انسان دوستی بودیم که شاهنشاه و شهبانوی ایران به سرزمین ما آورده‌اند.

نخستین دیدار ما از این سرزمین پهناور که وارث فرهنگی کهن و پرافتخار است این فرصت را به ما داده است که پیوندهای دوستی خود را با محبوب‌ترین پادشاه و ملکه جهان تجدید کنیم. اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر در سرزمین ما و سراسر جهان به عنوان پادشاهی روشن بین و بشردوست آوازه دارند. شاهنشاه ایران نسبت به امر صلح در جهان دلبستگی و علاقه فراوان دارند. منظورم از صلح آن صلح واقعی است که در پرتو آن افراد و ملت‌ها بتوانند امکانات خود را آن چنان که خداوند خواسته است به روشی کامل توسعه دهند. شاهنشاه آریامهر همواره شبجاعتی ستایش انگیز در پی اعتقاد خویش نسبت به صلح خلاق و زندگی آفرین نشان داده‌اند. یکی از اقدامات خردمندانه شاهنشاه ایران که مردم کشور من همواره آن را به یاد خواهند داشت کوشش موفقیت آمیزی بود که در آشتی میان کشور من و یک کشور دوست دیگر یعنی پاکستان در آن زمان عم انگیزی که ما در مناسبات خود دچار دشواری‌هایی شده بودیم، مبذول داشتند این اقدام دوستانه شاهنشاه ایران، من و مردم مالزیا را رژف تحت تاثیر قرار داده است.

اعلیحضرتا، علیاحضرتا

یه سبب این اقدام نام آن اعلیحضرت هیچ گاه از یاواره مردم من و صفحات تاریخ کشور من به عنوان یک شخصیت مبرز پاک نخواهد شد. ما شاهنشاه ایران را یک دوست دایمی و سیاستمداری مبرز می‌دانیم چه آن اعلیحضرت با اقدامات خود نه تنها علاقه صمیمانه خود را به صلح خلاق نشان داده‌اند بلکه دلبستگی خویش را به کاهش و از میان برداشتن نیازمندی‌ها و دردهای انسان ثابت کرده‌اند.

اعلیحضرتا، بنا بر آنچه پیشتر گفتم دیدار من از کشور شما این فرصت را به من داده است که پیام صلح و دوستی مردم مالزی را به ایران بیاورم. مردم مالزیا نیز مانند ملت ایران می‌کوشند تا مقام و موقع شایسته خویش را در این جهان به دست آورند. جهانی که در آن رهبری هوشمندانه و کوشش پیوسته ملی برای به دست آوردن ثبات سیاسی و قدرت اقتصادی ضروری است. ما با علاقه و ستایش کوشش‌های شخص اعلیحضرت شاهنشاه ایران را در زمینه و هم چنین عدالت اجتماعی و پیشرفتی را که دستاورد رهبری خردمندانه آن اعلیحضرت بوده است دنبال کرده‌ایم. برای ما مردم مالزیا، ایران هیچ گاه سرزمینی ناشناخته نبوده است. چه تمدن و فرهنگ این سرزمین بزرگ به کوشش پادشاهان مبرز پیشین ایران تا کناره‌های کشور من گسترده بود.

تمدن و فرهنگ ایران تا نقاط بسیار دور جهان نفوذ کرده و برای کشور من این نفوذ و تاثیر مقاومت ناپذیر بوده است. ما ایران را به عنوان سرزمینی کهن با کوه‌های پوشیده از برف، رودخانه‌های زیبا و باغ‌های فرح بخش می‌شناسیم و با چامه‌های پارسی و عششق ایرانی به دانش و میراث درخشان و نامی ادبی آن آشنا هستیم. شعر و ادب ایران در ادبیات و شهر مردم و سرزمین من تاثیری به سزا داشته است و به سبب کمکی که از این راه به غنای زندگی هنری کشور و مردم من شده است ما خود را وامدار و سپاسگزار شما می‌دانیم. ما می‌دانیم که اقدامات و پیشرفت‌های سازنده‌ای که اعلیحضرت شاهنشاه و علیاحضرت شهبانوی ایران پدیدآورنده آن بوده‌اند، هوده دلبستگی ویژه‌ای است که اعلیحضرت و مردم ایران به این ارزش‌های عالی و اصول فلسفی دارند.

ملکه مالزی و من و همراهان من به این نکته آگاه هستیم که دیدار ما از ایران طولانی نخواهد بود ولی از هر لحظه این بازدید برای نوشیدن از چشمه خرد و دانش این سرزمین کهن و گرامی بهره مند خواهیم شد، سرزمینی که ملکه مالزیا و من افتخار آن را یافته‌ایم که بدان دعوت شویم و آن را از نزدیک ببینیم. بازدید از ایران و یافتن افتخار دیدن دوباره اعلیحضرت شاهنشاه و علیاحضرت شهبانوی ایران برای ما سرچشمه شادی و خرسندی است. ما به اعلیحضرت اطمینان می‌دهیم که از هر لحظه اقامت خود در ایران لذت می‌بریم. اینک مایلم موفقیت پیوسته کوشش‌های اعلیحضرتین و دولت ایران را در رهبری کشور به سوی رفاه و نیکبختی مردم ایران را آرزو می‌کنم.

میهمانی اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی در کاخ گلستان

در روز ۱۸ فروردین ماه اعلیحضرت پادشاه مالزی بامداد تاج گلی با شکوهی بر آرامگاه اعلیحضرت رضا شاه بزرگ نهادند. هنگام ورود میهمان والاجاه شاهنشاه آریامهر به آرامگاه والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی از ایشان پیشباز کردند. اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی در ساعت ۱۱ بامداد روسای هیات‌های سیاسی در دربار شاهنشاهی را به پیشگاه شاهانه پذیرفتند. در این آیین هرمز قریب رییس کل تشریفات شاهنشاهی و بانو و هم چنین محسن صدری رییس کل تشریفات وزارت امور خارجه حضور داشتند.

پس از نیم روز موزه ایران باستان و موزه جواهرات سلطنتی در بانک مرکزی مورد بازدید میهمانان قرار گرفت.

شبانگاه ۱۸ فروردین ماه از سوی اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی میهمانی پرشکوهی به سرفرازی شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در کاخ گلستان برگزار شد. در این میهمانی خاندان شاهنشاهی ایران، نخست وزیر، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، وزیر دربار و پایوران برجسته کشوری و لشکری و

سومین روز بازدید ۱۹ فروردین ماه ۱۳۴۸

بامداد ۱۹ فروردین ماه میهمانان والاجاه ایران از یک کارخانجات صنعتی ایران ناسیونال دیدن کردند. در این بازدید همراهان برجسته پادشاه مالزی در رکاب اعلیحضرت بودند. هنگام ورود میهمان والاجاه به کارخانه، احمد خیامی رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت ایران ناسیونال و هموندان هیات مدیره این کارخانه از ایشان پیشباز کردند. سپس برنامه بازدید آغاز شد و در هر بخش آگاهی‌های نیازین از سوی مسولین کارخانه داده می‌شد. بازدید از کارخانجات ایران ناسیونال مورد توجه بسیار پادشاه مالزی قرار گرفت و پیوسته تحسین خود را ابراز فرمودند. در پایان این بازدید یک جعبه خاتم ارزنده که در آن شش سکه تاجگذاری قرار داشت، به پیشگاه اعلیحضرت پادشاه مالزی فراداشته شد.

پس از نیم روز مرکز راکتور اتمی دانشگاه تهران مورد بازدید پادشاه مالزی قرار گرفت.

هم زمان با این بازدید علیاحضرت ملکه مالزی بامداد از فروشگاه فردوسی دیدن کردند و هیات مدیره فروشگاه به پیشباز آمدند. یوسف راد مدیر عامل فروشگاه ورود ملکه زهرا را به فروشگاه خوش آمد گفت. سپس سه اشکوب از فروشگاه مورد بازدید قرار گرفت و در هر اشکوب مشتریان با کف زدن از میهمان والاجاه ایران شور و شادمانی خود را ابراز می‌داشتند. علیاحضرت ملکه مالزی و همراهان با اینکه ساعتی پیش در فروشگاه‌های اسلامبول و لاله زار به تماشا و خرید پرداخته بودند، اجناس فروشگاه فردوسی را ستودند و در نمایشگاه صنایع دستی و هنری فروشگاه روش کار هنرمندان چیره دست ایرانی توجه ایشان را به خود کشید. در این نمایشگاه پیشکش‌هایی از سوی یوسف راد مدیر عامل فروشگاه فردوسی به علیاحضرت ملکه مالزی و همراهان فراداشته شد و ملکه مالزی و بانوان همراه کیف دستی و کفش زنانه، رومیزی قلمکار، تنگ آب لیمو، بلور و شمعدان خریداری کردند. بازدید از فروشگاه فردوسی نزدیک به نیم روز پایان گرفت.

پس از نیم روز علیاحضرت ملکه مالزی از آموزشگاه پرستاری اشرف پهلوی دیدن کردند.

در سومین روز بازدید سه شنبه ۱۹ فروردین ماه پیش از نیم روز هویدا نخست وزیر و اردشیر زاهدی وزیر خارجه در کاخ گلستان به پیشگاه اعلیحضرت نصیرالدین شاه باریافتند. در این دیدار گفتگوها میان پادشاه مالزی و هیات برجسته همراه ایشان و نخست وزیر و وزیر خارجه ایران پیرامون چگونگی گسترش پیوندهای ایران و مالزی انجام یافت. بر پایه برنامه از پیش نهاده پنجشنبه میان رهبران ایران و مالزی در کاخ نیاوران دیدار و گفنگوی دور دوم انجام خواهد یافت.

شامگاه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به همراه میهمانان والاجاه خود به تماشای بزم درویشان یک برنامه رقص و آواز و موسیقی ملی و محلی ایرانی نشستند. این دست افشانی و آواز از سوی هنرمندان وزارت فرهنگ و هنر و بلوچ در تالار رودکی به اجرا درآمد. برنامه بسیار مورد توجه قرار گرفت و اعلیحضرتین و علیاحضرتین پس از پایان برنامه، هنرمندان را به پیشگاه شاهانه پذیرفتند و آن را مورد مهر همایونی قرار دادند.

بازدید از آثار تاریخی شیر و اسپهان

پادشاه و ملکه مالزی در تخت جمشید

در روز چهارشنبه ۲۰ فروردین ماه ۱۳۴۸ اعلیحضرت پادشاه و علیاحضرت ملکه مالزی برای بازدید از برجای مانده‌های باستانی با هواپیمای شرکت هواپیمایی ملی ایران به سوی شیراز پرواز کردند. پادشاه و ملکه مالزی ساعت یازده بامداد وارد فرودگاه شیراز شدند. ناصر صدری استاندار فارس، فرمانده لشکر، شهردار و گروهی از پایوران محلی از اعلیحضرتین پیشباز کردند.

پس از خوش آمدگویی استاندار فارس و انجام آیین احترامات نظامی، پادشاه و ملکه مالزی رهسپار کاخ استانداری شدند و پس از درنگی کوتاه در استانداری، برابر نیم روز از آرامگاه سعدی و حافظ دیدن فرمودند. اعلیحضرتین ساعت ۱۴ و سی دقیقه از شیراز رهسپار تخت جمشید شدند. فرمانده ژاندارمری فارس و سرپرستان اداره کل فرهنگ و هنر هنگام ورود میهمانان والاجاه ایران به پهنه تخت جمشید به پیشباز آمدند. آقایان خسروانی وزیر کشور، صدری استاندار فارس، تیمسار سپهبد معصومی معاون ارتش سوم و چند تن از آجودان‌های کشوری و لشگری شاهنشاه آریامهر میهمانان را همراهی می‌کردند. و پس از بازدید از برجای مانده‌های تمدن جاویدان ایران پادشاه و ملکه مالزی دفتر یابود تخست جمشید را دستینه نهادند و با پسواز رسمی رهسپار اسپهان شدند.

هواپیمای اعلیحضرت پادشاه و علیاحضرت ملکه مالزی ساعت ۱۸ و چهل و پنج در اسپهان فرود آمد. در فرودگاه استاندار اسپهان، تیمسار سرلشگر نجیمی فرمانده مرکز توپخانه رییس و استادان دانشگاه اسپهان و انبوهی از پایوران اسپهان با بانوانشان از میهمانان ایران پیشباز کردند. شبانگاه اعلیحضرت پادشاه و ملکه مالزی به کاخ چهل ستون تشریف فرما شدند و از نمایشگاه هنری اسپهان بازدید نمودند.

ساعت ۲۱ اعلیحضرتین هنگام شام یک برنامه هنری که از سوی هنرمندان وزارت فرهنگ و هنر اجرا شد را تماشا کردند.

در روز پنج شنبه ۲۱ فروردین ماه اعلیحضرتین از عالی قاپو، مسجدشاه، مسجد شیخ لطف اله دیدن کردند. پس از نیم روز اعلیحضرتین از یک کارخانه پارچه بافی و کلیسای ارامنه اسپهان بازدید فرمودند. میهمانان والاجاه ایران ساعت ۱۸ و سی دقیقه وارد تهران شدند و شام را خصوصی خوردند.

۲۲ فروردین ماه اعلیحضرت پادشاه و علیاحضرت ملکه مالزی پس از بازدید از موسسه اصلاح نهال رهسپار مرکز آموزش سپاه ترویج و آبادانی گردیدند و بخش‌های گوناگون این مرکز را بازدید نمودند. بازدید پایانی میهمانان ایران دیدار از تاسیسات سد امیر کبیر بود، اما این بازدید به سبب بارندگی و وزیدن باد سخت به پایان نرسید. اعلیحضرتین پس از خوردن ناهار به تهران بازگشتند.

پایان سفر و آیین پسواز رسمی

پسواز رسمی از پادشاه و ملکه مالزی. تیمسار ارتشبد آریانا، ارتشید عظیمی ژنرال آجودان شاهنشاه پشت سر اعلیحضرتین

اعلیحضرت پادشاه و علیاحضرت ملکه مالزی میهمانان والاجاه شاهنشاه و شهبانو بامداد ۲۳ فروردین ماه در آیین پسواز رسمی به کشور خویش بازگشتند. آیین رسمی ساعت ۱۰ و سی دقیقه در فرودگاه مهرآباد انجام یافت، شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو میهمانام خود را پسواز فرمودند.

اعلیحضرت نصیرالدین پادشاه مالزی هنگام ترک ایران از درون هواپیما تلگرامی به پیشگاه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرستادند و سپاسگزاری خود را از پذیرایی دولت و ملت ایران ابراز داشتند و افزودند که سفر به ایران بسیار دلپذیر و خاطره انگیز بود.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ تلگرام پادشاه مالزی در تلگرامی ابراز خرسندی از پذیرایی از پادشاه عالیقدر کشور دوست نمودند و یادآور شدند که این سفر در ملت ایران اثری ژرف داشته و در تقویت باز هم بیشتر پیوندهای گرم و دوستانه میان دو کشور سهم به سزایی خواهد داشت.

بن‌مایه‌ها

• سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به سرفرازی ورود پادشاه مالزی در میهمانی رسمی شام کاخ نیاوران ۱۷ فروردین ماه ۱۳۴۸