بازدید اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و ملکه ثریا از اصفهان و گشایش سد و تونل کوهرنگ ۲۸-۲۳ مهر ماه ۱۳۳۲

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بر پایه تاریخ

اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بزرگ ارتشتاران بازدیدهای داخلی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سدهای ایران

شاهنشاه ملکه ثریا و تیمسار زاهدی در فرودگاه مهرآباد

بیست و پنج تاق نصرت برای ورود همایونی

خودروی شاهانه در میان شور و شادمانی مردم وارد اسپهان می شود

گشایش سد کوهرنگ به دست شاهنشاه آریامهر ۲۴ مهر ماه

در سرچشمه کوهرنگ کشاورزی به شاهنشاه دعا می کند

شاهنشاه و ملکه ثریا در کوهرنگ از برابر کارشناسان اصل چهار می گذرند

شاهنشاه آریامهر، ملکه ثریا، نخست وزیر زاهدی

وزیر کشاورزی گزارش رسایی به آگاهی همایونی می رساند

شاهنشاه با چرخاندن اهرم ویژه دریچه سد را گشودند و آب کارون از تونلی به درازای ۲۸۴۱ متر به سوی زاینده رود سرازیر شد

آریامهر از کارخانه برق اسپهان بازدید می کنند

شاهنشاه در بازدید از کارخانه توربین اسپهان

بامداد روز پنجشنبه ۲۳ مهر ماه ۱۳۳۲ اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و ملکه ثریا ساعت ۸ بامداد از فرودگاه مهرآباد به سوی اصفهان پرواز کردند. در فرودگاه مهرآباد والاحضرت شاهپور غلامرضا، والاحضرت شاهپور حمیدرضا با همسران خود، تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر، تنی چند از آقایان وزیران، ژنرال‌های ارتش، استاندار و شهردار تهران، روسای ستاد ارتش و شهربانی و ژاندارمری، فرمانده نیروی هوایی، رییس‌های دربار شاهنشاهی و شماری دیگر برای پسواز اعلیحضرتین آماده بودند. شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا پس از ورود به پهنه فرودگاه از برابر گارد احترام گذشتند و آیین احترامات نظامی به جای آورده شد. آنگاه اعلیحضرتین از برابر صف پسوازکنندگان گذشتند و به آنان ابراز مهر فرمودند. آنگاه شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به درون هواپیما رفتند. نخست وزیر نیز در رکاب همایونی وارد هواپیما شد.

هواپیما ساعت ۹ و پانزده دقیقه در فرودگاه اسپهان بر زمین نشست. هنگامی که شاهنشاه از پلکان هواپیما پایین آمدند، غریو شادی و جاوید شاه جمعیت انبوهی که به پیشباز اعلیحضرتین آمده بودند به آسمان رفت. آنگاه گارد احترام آیین احترامات نظامی به جای آورد. سپس تیمسار سرتیپ مظهری فرمانده لشگر ۹ اسپهان از سوی افسران و عشایر اسپهان خوش آمد گفت و اعلیحضرت همایونی و ملکه ثریا از برابر صف پیشبازکنندگان گذشتند. در این هنگام، امیرنصرت اسکندری استاندار اسپهان خوش آمد گفت. پس از پایان سخنان استاندار اسپهان، اعلیحضرتین از برابر صف دانش اموزان و فرهنگیان گذشتند در این هنگام دانش آموز خردسالی دسته گل زیبایی به ملکه ثریا فراداشت و از سوی فرهنگیان اسپهان خوش آمد گفت. شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا پس از ابراز مهر به همه پیشبازکنندگان از فرودگاه رهسپار شهر گردیدند. در راستای موکب اعلیحضرتین تا باشگاه افسران ۲۵ تاق نصرت با شکوه و مجلل بسته شده بود. در دو سوی خط سیر همایونی صدها هزار تن از اهالی میهن پرست و شاهدوست اسپهان گرد آمده بودند. شهر تاریخی و پر شکوه اسپهان شاهد پاک‌ترین احساسات میهن پرستانه اهالیبود و غریو شادی فریادهای شادمان مردم شهر را لرزه درآورده بود. خودروی اعلیحضرتین در میان این شور و هیجان اهالی به باشگاه افسران اسپهان وارد شدند.

در باشگاه افسران دختر خردسالی دسته گل بزرگ و زیبایی به پیشگاه ملکه ثریا و خوش آمد گفت. سپس دختران دانش آموز دبیرستان بهشت آیین سرودی را که برای تشریف فرمایی اعلیحضرتین آماده ساخته بودند، خواندند. ساعت ده و سی دقیقه بامداد علمای اسپهان برای پای بوس اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران باریافتند و آیت الله نجفی خوش آمد گفت. ساعت ۱۶ آقایان روسای اداره‌های دولتی و بنگاه‌های ملی، مدیران کارخانجات، بازرگانان، روزنامه نگاران و سردبیران و صاحب امتیازان روزنامه‌ها، نمایندگان کارگران و کشاورزان و اصناف در ساختمان چهل ستون به پیشگاه شاهنشاه آریامهر باریافتند. شبانگاه از سوی امیرنصرت اسکندری استاندار استان دهم در استانداری میهمانی شام برگزار شد.

گشایش سد کوهرنگ

۲۴ مهر ماه ۱۳۳۲ ساعت ۸ بامداد شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به همراه نخست وزیر از اسپهان رهسپار کوهرنگ شدند. اعلیحضرتین در میان راه در « اسکندری » کوتاه زمانی درنگ کردند و چای نوشیدند. برابر نیم روز اعلیحضرتین به کوهرنگ وارد شدند. برابر ساعت ۱۵ شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به سد کوهرنگ تشریف فرما شدند. تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر در رکاب اعلیحضرتین بود. پیشتر حسین علاء وزیر دربار شاهنشاهی و وزیران، نمایندگان مجلس سنا، نمایندگان مجلس شورای ملی، رییس‌های دربار شاهنشاهی، استاندار اسپهان، پایوران کشوری، روزنامه نگاران در جایگاه سد حضور یافته بودند. پس از تشریف فرمایی همایونی نخست احمدحسین عدل وزیر کشاورزی گزارش کوتاهی درباره پیدایش اندیشه ساختمان سد و ساختن تونل کوهرنگ به آگاهی شاهانه رسانید و گفت:

شاهنشاها

برای چاکر و مهندسین و کارمندان بنگاه مستقل آبیازی و وزارت کشاورزی مایه بسی افتخار و مباهات است که اعلیحضرت همایون شاهنشاهی و علیاحضرت ملکه ثریا تحمل رنج سفر فرموده، این راه سخت و دراز را پیموده و در این محل تشریف فرما شده و ما را سرافراز و سربلند فرموده‌اید. اگر هم این تاسیسات چندان ثاثیری در عمران و آبادی خطه اصفهان و رفاه حال کشاورزان زحمت آن نداشت، باز شایسته و سزاوار بود برای روح ایرانیانی که از قرن‌های پیش در راه این منظور زحمت کشیده و رنج برده‌اند. موکب مبارک شاهنشاه معظم و علیاحضرت که به این محل تشریف فرما شدند، تاریخ عملیات و اقداماتی که برای الحاق آب‌های کارون و زاینده رود انجام یافته است در تاریکی قرن‌های گذشته پنهان می‌باشد و درست معلوم نیست در چه موقع چاه‌هایی که هم اکنون آثار آن هویدا است حفرگردیده است. ولی آنچه مسلم است این است که همیشه از ادوار گذشته، این فکر در میان ملت ما وجود داشته و انجام آن یکی از آرزوهای دیرین ایرانیان بوده است، تا اینکه در چهار سد و کسری سال پیش یعنی در نهصد و هشت هجری در دوران سلطنت پر افتخار صفویه پس از اینکه چندین سال برای تهینه وسایل کار صرف شد، به فرمان شاه طهماسب نخستین کلنگ بر فراز کوه زده شد و هزاران تن از افراد این ملت از نواحی مختلف در این مکان جمع شده و سال‌ها زحمت کشیده و فداکاری کرده‌اند. سپس وزیر کشاورزی فرمان مقدمات حفر سد و تونل را در سه سال پیش را به آگاهی همایونی رساند و گفت افراد ملت ایران در این لحظه تاریخی از درگاه باریتعالی دوام سلطنت و سعادت و سلامت و عزت وجود ذات مبارک شاهنشاه که بانی این عمل خیر بوده و هم چنین علیاحضرت ملکه را مسئلت می‌نماید.

امیدواریم این تاسیسات سالیات دراز برقرار بوده و ضامن عنایات پروردگار شاهنشاه معظم به تخت پر افتخار سلطنت شاه عباس کبیر مستقر بوده و افراد ملت در رفاه و آسایش زندگی کرده و وظیفه ملی خود را در خدمت به پادشاه و به مملکت انجام دهد. از پیشگاه مبارک اجازه می‌خواهم که مهندس بهنیا مدیر عامل سازمان برنامه بنگاه مستقل آبیاری عملیات را به عرض خاک پای مبارک برساند.

در این هنگام مهندس ابوالحسن بهنیا مدیر عامل بنگاه مستقل آبیاری گزارش رسایی از ساختمان سد و تونل را به آگاهی شاهانه رساند. سپس اکبر مسعود سپاسگزاری اهالی اسپهان را از توجه‌های ویژه همایونی به عرض رسانید و گفت با اجازه از پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه و علیاحضرت ملکه ثریا پهلوی:

امروز در پیشگاه اعلیحضرت همایونی و علیاحضرت ملکه ثریا پهلوی یکی از آرزوهای دیرینه مردم اصفهان که سالیان دراز آن را در خاطره می‌گذرانده و توفیق آن حاصل نمی‌شده است انجام می‌گیرد، بر عموم اهالی اصفهان پوشیده نیست که توجه‌های ویژه شاهانه و دستورات موکد و بلیغی که در هر مورد برای شروع و اتمام کار کوهرنگ صادر فرموده‌اند عامل موثر و عمده در پیشرفت کار بوده است و بحمدالله امروز این آرزوهای اهالی اصفهان جامه عمل می‌پوشد و به دستور شاهنشاه معظم مراسم افتتاح کوهرنگ انجام می‌شود.

سپس مهندس پناهی مدیر عامل سازمان برنامه نیز سخنانی به پیشگاه شاهانه ایراد کرد:

شاهنشاها، علیاحضرتا:

برای چاکر مایه بسی افتخار است که در این روز فرخنده شاهد برآورده شدن یکی از آرزوهای دیرینه کشور یعنی الحاق آب کوهرنگ به زاینده رود که اکنون به دست مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاه گشایش می‌یابد باشد. سازمان برنامه در سایه توجه‌ها و مراحم ذات شاهانه علاوه بر اجرای عملیات عمرانی مربوط به برنامه خود در هر موقعی که عملیات عمرانی مربوطه به برنامه خوددرهر موقعی که عملیات عام المنفعه دستگاه‌های دولتی و غیردولتی به علتی دچار وقفه شده یا به کندی پیش رود تا آنجایی که مقدور باشد به کمک می‌شتابد. چنانچه درباره تاسیسات آبیاری کوهرنگ همین که عملیات ساختمانی به علت کمی اعتبار پیشرفت نمی‌نمود با تمام مشکلات مالی که سازمان برنامه داشت، اعتبارات لازم را در دسترس مجریان امر گذاشت، به طوری که در سال اخیر موفق گردید صدی چهل باقی مانده کار را به اتمام رسانده و برای بهره برداری آماده نمایند و باید به شرف عرض مبارک همایونی برساند که این تاسیسات دیباچه و طلیعه عملیات آبیاری دره زاینده رود و جلگه اصفهان می‌باشد.

چاکر امیدوار است که در آینده نزدیک پس از تکمیل آن طرح‌های فنی مربوط به سد مخزنی و کارخانه هیدروالکتریک که در نظر است در دره زاینده رود ساخته شود، از پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه استدعا شود بار دیگر قدم رنجه فرموده و با زدن نخستین کلنگ با دست مبارک اجاره ساختمان سد و کارخانه را صادر فرمایند.

آنگاه آقای اعزاز نیک پی از سوی هیات مدیره شرکت سهامی آبیاری کوهرنگ اصفهان سپاسگزاری شرکت آبیاری و اهالی شاهدوست اصفهان را بیان داشت.

سپس اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران سخنانی ایراد فرمودند:

مردم هنرمند و نجیب اصفهان، برادران و خواهران من،

برای من جای بسی مسرت است که در میان بخش بزرگی از کشور پهناور و میهن عزیزمان ایران زیسته و با مردمی که به هنرمندی و هوشیاری شهره جهانند، روبه‌رو هستم و بیشتر مسرور می‌شوم که انجام بزرگترین آرزوی دیرینه آنها، یعنی الحاق آب کوهرنگ به زاینده‌رود به دست من انجام پذیرفته‌است. این نیت خیر از قرن‌ها پیش مورد توجه و نیازمندی کامل مردم زحمتکش اصفهان بود و پادشاهان، به خصوص شاه‌عباس پر همت با فقدان وسایل در این باره سعی بسیار کردند، به همین مناسبت بهره‌ای از این خیرات جاریه را به روح آن مرد با فتوت اهدا می‌نمایم. اطمینان دارم آب کوهرنگ که سطح کشت اصفهان را دو، بلکه سه برابر خواهدکرد، برای مردم کاردان اصفهان مخصوصاً طبقه کشاورزان منشاء منافع بزرگ و مؤثری در آبادانی قسمت مهمی از کشور خواهدبود، که امروز بیشتر از هر موقع احتیاج به کار تولیدی دارد. در چنین حال انتظار دارم تا کشاورزان لنجان و ماربین این موهبت خدا داده را با برزگران کوهدشت و برانان برادرانه تقسیم کنند و کردارشان نمونه بارزی از عدالت و انصاف باشد.

احساسات خداپرستی و میهن‌دوستی مردم اصفهان همواره مورد تحسین بوده و هم اکنون که شاهد ابراز علاقه صمیمانه آنان نسبت به خود می‌باشم، مرا بیشتر امیدوار می‌سازد که ساکنین این خطه و قاطبه مردم ایران به خوبی بر مصالح خود واقف و با عقل و ایمان هدفی را تعقیب می‌کنند که موجب سعادت میهن و خودشان باشد. اصفهان و اصفهانی در هنرمندی و صنعت مقامی را در دنیا داشت و دارد که هنوز هم با آن همه صنایع شگرف مورد تقدیر و تحسین است و من آرزو می‌کنم که همواره آن مقام با ارزش تاریخی خود را حفظ کنند.

از کلیه افراد و سازمان‌هایی که در کار مهم کوهرنگ کوشش کرده‌اند، قدردانی می‌نمایم و امیدوارم با راهنمایی خداوند بزرگ و انفاس قدسیه پیشوایان دینی کشور ایران همواره در مهد امان زیسته و کامروا باشد.

پس از پایان سخنان شاهانه از پیشگاه شاهنشاه درخواست شد که سد کوهرنگ را با دست مبارک بگشایند. شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به درون ساختمانی که چرخ به دریچه سد در آن برنشانده شده بود، وارد شدند. شاهنشاه نخست نوار سه رنگ را بریدند و سپس با دست مبارک چرخ را گردانیدند و دریچه سد باز شد و آب کارون از تونلی به درازای ۲۸۴۱ متر به سوی زاینده رود سرازیر شد. آنگاه اعلیحضرتین به ساختمان سد تشریف فرما شدند و از ساختمان بازدید فرمودند، سپس به آن سوی تونل رفتند. چند دقیقه‌ای نگذشته بود که آب از دهنه خروجی تونل سرازیر شد. شاهنشاه آریامهر با چهره‌ای خشنود به جریان آب می‌نگریستند. ساعت ۱۸ پس از انجام آیین گشایش کوهرنگ رییس‌های اداره‌های بنگاه مستقل آبیاری و دست اندر کاران ساختمان تونل کوهرنگ به پیشگاه شاهنشاه آریامهر بار یافتند و از سوی دکتر عدل وزیر کشاورزی به پیشگاه همایونی شناسانده شدند.

شاهنشاه آریامهر به آنها گفتند که بهترین تشویق برای شماها این است که امروز نتیجه زحمات خود را می‌بینید و البته می‌دانید که کشور ایران، کشوری است که از هر جهت برای عمران و آبادی مستعد است. امیدوارم بتوانید به انجام این گونه اوامر موفق گردید، به نظر من هیچ پاداشی بهتر از دیدن نتیجه زحمات نیست.

پس از بیانات شاهنشاه آریامهر، وزیر کشاورزی گفت: بنگاه مستقل آبیاری، بنگاه جوانی است که برنامه‌های بسیار مفیدی دارد و کارمندان بنگاه مستقل آبیاری امیدوارند در تحت توجهات اعلیحضرت همایونی شاهنشاه بتوانند به انجام برنامه‌های خود موفق گردند.

ساعت ۱۱ شاهنشاه آریامهر با هواپیما از کوهرنگ به اسپهان بازگشتند. ملکه ثریا از راه زمین رهسپار اسپهان گردیدند. تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر در رکاب ملوکانه بود. حسین علاء و تیمسار سپهبد یزدان پناه، استاندار و فرمانده لشکر اسپهان پیشتر رهسپار اسپهان شده بودند و هنگامی که هواپیمای آورنده شاهنشاه آریامهر در فرودگاه اسپهان بر زمین نشست در فرودگاه حاضر بودند.

باریابی کشاورزان و مالکین به پیشگاه آریامهر

خانواده افسران نیروی هوایی در پیشگاه شاهنشاه چهل ستون

شاهنشاه به افسران نیروی هوایی ابراز مهر می فرمایند

اسکناس پنجاه ریالی تونل کوهرنگ و سد آن

ابراز شور و هیجان مردم در برابر عالی قاپو به اعلیحضرتین

بازگشت شاهنشاه و ملکه ثریا از اسپهان، زاهدی نخست وزیر در رکاب همایونی

۲۵ مهر ماه ۱۳۳۲ یامدادان شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا از کارخانه برق اسپهان و کارخانه توربین سازی اسپهان بازدید کردند.

۲۵ مهر ماه ۱۳۳۲ ساعت ۱۶ نمایندگان کشاورزان استان دهم و مالکین و جمعیت قیام ملی ۲۸ امرداد ماه در باشگاه افسران اسپهان به پیشگاه شاهنشاه آریامهر باریافتند. نخست حسام الدین دولت آبادی معاون نخست وزیر پس از شناساندن باشندگان به پیشگاه همایونی، بیاناتی در شاه دوستی و خدمتگزاری و میهن پرستی مردم اسپهان به آگاهی شاهانه رسانید. شاهنشاه پس از ابراز مهر نسبت به باشندگان فرمودند: " همه آقایان مطلع هستند که خداوند متعال این مملکت را از حتمی نجات داد و اکنون وظیفه ملت است که وطن عزیز را حفظ و حراست نماید." آنگاه شاهنشاه درباره تامین رفاه کارگران و کشاورزان و هم چنین عمران و آبادی استان اصفهان اوامر موکدی دادند. در پایان این آیین سه تابلوی جالب نقاشی که اثر هنرمندان اسپهان، استاد عیسی بهادری، استاد حسن رستم و استاد عباس پور صفا بود از سوی اهالی شهر اسپهان به پیشگاه همایونی فراداشته شد. شاهنشاه هنرمندان را مورد مهر شاهانه قرار دادند و از پیشکش شهر اسپهان ابراز خرسندی نمودند.

ساعت ۱۷ افسران لشگر ۹ اسپهان به همراه بانوان خود در چهلستون به پیشگاه شاهنشاه آریامهر باریافتند. نخست تیمسار سرتیپ مظهری فرمانده لشگر ۹ اسپهان در باره از خودگذشتگی افسران و درجه داران لشگر به آگاهی همایونی رسانید. سپس شاهنشاه آریامهر در باره خویشکاری سربازی و لزوم فداکاری و خویشکاری افسران بیانات موثری ایراد فرمودند. در پایان سرهنگ زاهدی مجموعه جالبی از فرتورهایی را که از سفر اعلحضرت همایون شاهنشاه در سال ۱۳۲۷ خورشیدی به اسپهان گرد آورده بود را به پیشگاه شاهنشاه فراداشت.

۲۶ مهر ماه ۱۳۳۲ بر پایه برنامه از پیش نهاده ساعت ۱۶ آیین سان و رژه یکان‌های لشگر ۹ اسپهان و افراد ژاندارمری در میدان فرح آباد اسپهان در پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه برگزار شد. برابر ساعت ۱۶ و ده دقیقه شاهنشاه به میدان فرح آباد تشریف فرما شدند. در این هنگام دسته موزیک سلام شاهنشاهی را نواخت و گارد احترام آیین احترامات نظامی را به جای آورد. شاهنشاه آریامهر از برابر گارد احترام گذشتند و سپس تیمسار سرتیپ مظهری فرمانده لشگر ۹ اسپهان پس از گرفتن پروانه، گزارش لشگر را به آگاهی همایونی رسانید. آنگاه شاهنشاه آریامهر از یکان‌های گوناگون لشگر و یکان‌های ژاندارمری سان دیدند، در این آیین تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر، تیمسار یزدان پناه و تیمسار سرتیپ مظهری فرمانده لشگر در رکاب همایونی بودند. پس از انجام آیین سان، شاهنشاه آریامهر در جایگاه ویژه قرار گرفتند و پرچم زیبای آبی رنگ دربار شاهنشاه بر فراز جایگاه به اهتزاز درآمد و رژه هواپماها آغاز شد. غریو جمعیت انبوهی از اهالی برای دیدن عملیات نیروی هوایی گرد آمده بودند با ابراز شور و هیجان به آسمان رفت. در این هنگام از سوی تیمسار مظهری فرمانده لشگر در باره آمادگی افراد و سربازان لشگر ۹ برای نگاهبانی از استقلال کشور و تاج و تخت شاهنشاهی سخنانی ایراد شد. سخنان فرمانده لشگر با ابراز احساسات و فریادهای شادی و جاوید شاه مردم و سربازان پایان یافت. در این هنگام پس از گرفتن پروانه، فرمان رژه داده شد. نخست افسران لشگر و سپس دانش آموزان دبیرستان نظام، یکان‌های پیاده، سوار و موتوری لشگر یکی پس از دیگری از برابر جایگاه رژه رفتند. سپس رژه افراد ژاندارمری آغاز شد که تا ساعت ۱۷ و سی دقیقه به درازا کشید. پس از پایان رژه، شاهنشاه آریامهر در میان فریادهای شادی و ابراز شور و هیجان هزاران تن از اهالی اسپهان میدان فرح آباد را ترک کردند.

۲۷ مهر ماه ۱۳۳۲ ساعت ۸ بامداد شاهنشاه و ملکه ثریا به ساختمان عالی قاپو در اسپهان تشریف فرما شدند. جمعیت انبوهی از اهالی اسپهان در میدان نفش جهان گرد آمده بودند. در این هنگام شاهنشاه آریامهر پیامی برای مردم اسپهان ایراد کردند:

اهالی هنرمند و هوشیار اصفهان،

احساسات پرشور و وطن‌پرستانه مشترک سکنه این شهرستان از علمای روحانی، دانشمندان، کشاورزان، کارگران، هنرمندان، دانشجویان، بازرگانان، پیشه‌وران و دیگر صنوف در این مسافرت من به شهر اصفهان که خوشبختانه مصادف با گشایش تونل کوهرنگ بود، موجب مسرت قلبی من گردید.

افتتاح تونل کوهرنگ قدم بزرگی بود در آبادی خطه اصفهان. اهمیت آبادانی این خطه مهم کشور به اندازه‌ای است که انشاءالله در آتیه این نقطه از مملکت با آبادترین نقاط در دنیا برابری خواهدکرد. در مدت توقف خود با اکثر دستجات از نزدیک صحبت کردم و شاهد احساسات قلبی همه بودم و هر یک را مظهر انفاس خداپرستی و میهن‌دوستی دیدم.

امیدوارم اندرزهایی که از زبان و دل من به گوش جان خود شنیدید، بیش از پیش منشاء اثر و مورد عمل قرارگیرد، و اصفهانی هوشمند مانند گذشته شالوده زندگی خود را بر سعادت خویش توأم با انصاف و عدالت قرار بدهد، یعنی مالک و کشاورز و کارفرما با یکدیگر برادرانه رفتار کنند و حفظ حق خود را مستلزم رعایت حقوق دیگران بدانند. مثلاً در تقسیم آب کوهرنگ باید آب قراء پایین که تا کنون به واسطه کمی آب در مضیقه بودند، رعایت بشود تا کشاورزان آن املاک هم بتوانند از زحمات و کار خود بهره‌مند گردند و اصول عدالت رعایت شود.

شهر اصفهان علاوه بر مزایای تاریخی و کشاورزی مرکز فعالیت صنعتی شده‌است، و این خود نشانه بارزی از پیشروی آن به جانب مدنیت می‌باشد. باید زنجیر روابط هر یک از طبقات به ویژه کارگران و کشاورزان مبتنی بر عدل و عقل و مطابق قوانین مترقی دنیا باشد.

برای ترقی صنایع داخلی و حفظ آثار گرانبهای تاریخی به دولت دستورات مقتضی صادر گردیده‌است.

در این هنگام که برای عزیمت به پایتخت شهر تاریخی شما را ترک می‌گویم، بار دیگر احساسات بی‌شائبه شما و کلیه را تقدیر و از خدای مهربان سعادت و عموم ملت عزیزم را آرزومندم.

سپس شاهنشاه و ملکه به بازدید ساختمان عالی قاپو و آثار صنعتی آن پرداختند و پس از بازدید رهسپار فرودگاه اسپهان گردیدند. در فرودگاه استاندار اسپهان و شماری از روسای اداره‌ها و بزرگان شهر برای پسواز اعلیحضرتین گرد آمده بودند. آنگاه اعلیحضرتین در یک هواپیمای دو موتوره قرار گرفتند و در میان ابراز احساسات پر شور پسوازکنندگان به سوی تهران پرواز کردند.

ساعت ۲۲ و چهل دقیفه، هواپیمای آورنده شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا بر فراز فرودگاه مهرآباد رسید. والاحضرت شاهپورها، وزیران، شماری از ژنرال‌های ارتش و نمایندگان مجلس سنا و مجلس شورای ملی در فرودگاه چشم به راه ورود اعلیحضرتین بودند. به سبب بدی هوا، بیست دقیقه به درازا کشید تا هواپمای اعلیحضرتین بر زمین نشست و اعلیحضرتین پیاده شدند. اعلیحضرتین به پیشبازکنندگان ابراز مهر فرمودند. هنگامی که اعلیحضرتین در برابر گارد احترام رسیدند، آیین احترام نظامی انجام یافت. آنگاه اعلیحضرتین به کاخ شاهنشاهی ایران بازگشتند.