سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به تونس ۲۶ فروردین تا ۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۸ خورشیدی

برنامه عمرانی پنجم/سال ۱۳۵۴ خورشیدی فروردین تا خرداد ماه

پرتال اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۴۸ خورشیدی تازی

سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به تونس ۲۶ فروردین تا ۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۸ خورشیدی

بامداد روز سه شنبه ۲۶ فروردین ماه سفر شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به تونس آغاز گردید. ساعت هفت و چهل و پنج دقیقه بامداد اعلیحضرتین با هلیکوپتر به فرودگاه مهرآباد تشریف فرما شدند. والاحضرت ولیعهد نیز همراه اعلیحضرتین بودند. در فرودگاه خاندان شاهنشاهی ایران، نخست وزیر و کابینه اش، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، فرماندهان نیروهای سه گانه، سفیران کشورهای اسلامی، آجودان‌های کشوری و لشکری شاهنشاه آریامهر در آیین پسواز رسمی شرکت داشتند. پیش از انجام آیین رسمی، مجید رهنما وزیر علوم و آموزش عالی معاون جدید این وزارتخانه را و هم چنین عطااله خسروانی وزیر کشور معاون پارلمانی وزارت کشور و فرمانداران کل جدید را به پیشگاه شاهنشاه آریامهر شناساند. هواپیمای هواپیمایی ملی ایران ساعت هشت و پانزده دقیقه از تهران به سوی تونس به پرواز درآمد.

هواپیمای آورنده اعلیحضرتین نیم روز به وقت محلی در فرودگاه تونس بر زمین نشست. پرزیدنت تونس و بانو بورقیبه و پایوران برجسته تونس و سران دولتی از اعلیحضرتین پیشباز کردند. پس از انجام آیین رسمی پیشباز اعلیحضرتین رهسپار قصر کارتاژ جای اقامت خود گردیدند. پیرامون فرودگاه تا قصر کارتاژ هزاران تن از مردم تونس با پرچم‌های دو کشور در دست به شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ابراز شور و هیجان می‌کردند. در راستای راه تا قصر کارتاژ تاق نصرت‌های بی شماری بر پا شده بود. مردم تونس گام به گام در سراسر خیابان‌های مسیر با ساز و آواز از اعلیحضرتین پیشباز می‌کردند که بسیار جالب و شورانگیز بود. شاهنشاه آریامهر و حبیب بورقیبه در یک خودرو و در خودروی دیگر شهبانو فرح و بانو بورقیبه قرار داشتند.

نخستین دور گفتگوها و میهمانی شام رسمی

ایوار شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در کاخ ریاست جمهوری تونس از پرزیدنت بورقیبه و بانو دیدن کردند. در این دیدار نخستین دور گفتگوها میان شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت تونس انجام یافت.

ساعت ۱۸ اعلیحضرتین نمایندگان خارجی درتونس را در قصر کارتاژ به پیشگاه شاهانه پذیرفتند و سپس درمیهمانی شام پرزیدنت بورقیبه و بانو شرکت فرمودند. پرزیدنت حبیب بورقیبه در سخنانی ورود اعلیحضرتین را به خاک تونس خوش آمد گفت و افزود:

اشتیاق ما به پیشباز از اعلیحضرتین در تونس از برآمدن خورشید استقلال تونس آغاز گردیده است. من مستقیم از مراقبت‌های هوشیارانه که شما برای بالا بردن منزلت انسانی به ویژه زنان ایرانی که امکان کسب دانش و شرکت عملی در بنیانگذاری خانوده و جامعه به آنها داده شده است آگاهی یافته‌ام. این اصلاحات دربرگیرنده زمینه‌های آموزشی و فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. شما یک نبرد بی امان علیه جهل و بی سوادی آغاز کردید، شما سپاهیان دانش را به نقاط مختلف کشور خود فرستادید، شما زمین‌های مالکین بزرگ را به دهقانان ایرانی واگذار کرده‌اید تا شرکت‌های تعاونی تولید بوجود آورند. شما حتی از املاک شخصی خودتان برای موفقیت این اصلاحات صرفنظر کردید. شهبانوی ایران نیز به نوبه خود از هیچ گونه تلاشی برای تسریع این پیشرفت از راه سازمان‌های اجتماعی و خیریه فروگذار نکرده‌اند.

اراده قاطع شما مبنی بر افزایش ثروت‌های ملی و اراده استوار شما برای حسن اداره کشورتان نشانه اصالت « انقلاب سفیدی » است که شما آن را صورت آرنگی در کوشش‌های خود برای بالابردن سطح توسعه کشور درآورده‌اید، تا این انقلاب شایسته ملتی باشد که دارای تمدن چند هزار ساله است. در تونس شما در دارازای اقامتتان شاهد موفقیت‌هایی خواهید بود که ملت تونس با تکیه بر قدرت خود در کنار کشورهای دوست و برادر در مبارزه برای توسعه و عمران به دست آورده است. ما متوجه این مسله شده‌ایم که بایستی روحیه افراد کشور را تقویت کنیم و نیروی اندیشه را در آنها پرورش دهیم تا به صورت نخستین عامل برای اجرای هدف‌های ملی درآیند. ما با الهام از احکام اسلام قوانین مذهبی را با مقتضیات زندگی جدید هماهنگ کردیم. ما نیز به زنان حیثیت تازه بخشیدیم و زنان ما با برخورداری از برابر با مردان نقش خود را در بالابردن سطح زندگی ملی به خوبی ایفا می‌کنند. ما به قصد بالابردن شخصیت فردی و تشویق استعدادها و تامین ثبات جامعه و همبستگی ملت سازمان خانواده را تجدید کردیم.

پس از پایان بیانات پرزیدنت تونس شاهنشاه آریامهر چنین فرمودند:

حضرت رئیس‌جمهوری، از جانب شهبانو و خودم، و از طرف ملت ایران، از سخنان محبت‌آمیزی که نسبت به ما و ملتمان ایرادفرمودید، صمیمانه تشکرمی‌کنم. من این سخنان را انعکاس احساسات برادرانه ملت تونس می‌دانم، همچنان که بیانات من در هنگامی که خوشوقتی پذیرایی از شما را در کشور خویش داشتم، انعکاس احساسات قلبی و برادرانه ملت ایران بود. وجود چنین احساسات مودت و تفاهم عمیق در میان دو ملت ما، امری طبیعی و منطقی است، زیرا ما گذشته از آنکه امروز طرز تلقی مشابهی از مسایل جهانی و از هدفها و برنامه‌های ملی خویش داریم، وارث یک پیوند معنوی بسیار طولانی و ریشه‌دار هستیم.

شما از یک دوستیِ تاریخی میان دو کشور ما سخن گفتید و این کاملاً واقعیت دارد، زیرا سابقه این ارتباط و تفاهم، حتی از طلیعه دوران اسلامی که عصر جدیدی در تاریخ ملتهای ما گشود، بسیار دورتر می‌رود. ما و شما هر دو وارث تمدن و فرهنگ عظیم اسلامی هستیم، ولی در عین حال وارث تمدنها و فرهنگهای کهنسال‌تری نیز هستیم که در طول قرون در سرزمینهای ما پی‌ریزی شدند و هر کدام قسمتی از میراث بزرگ تمدن جهانی را پدیدآوردند. ملت ما در سرزمین خود تمدنهای عصر هخامنشی و اشکانی و ساسانی را به‌وجود آورد و سرزمین شما زادگاه تمدن و فرهنگ درخشان کارتاژ بود و ما می‌دانیم که از همان دوران کهن روابط نزدیک فرهنگی و اقتصادی میان این دو تمدن و این دو سرزمین برقرارگردید.

در دوران اسلامی، دو ملت ما و سایر ملل مسلمان، در تحت لوای تمدن عظیم و جهانی اسلام با یکدیگر نزدیکتر شدند و هر کدام میراث کهن فرهنگ خویش را در اختیار تمدنی مشترک، یعنی مدنیت اسلامی قراردادند. در آن عصر همکاری فکری و روابط فرهنگی میان این دو سرزمین با وجود دوری مسافت به صورت امری جاری و روزمره درآمد. بسیاری از علما و فقهای تونس به ایران سفر کرده‌اند و بسیاری از طلاب ایرانی به مراکز علمی سرزمین شما، به خصوص قیروان، روی آوردند. این پیوند معنوی را به خصوص در تجلیات عالی علم و ادب شما و ما منعکس می‌توان یافت. مثلاً ما قسمتی از بهترین صفحات تاریخ خویش را مرهون مورخ و فیلسوف بزرگ سرزمین شما، ابن خلدون، هستیم که از مفاخر عالم اسلامی است و اخیراً ترجمه اثر معروف او به صورت شایسته‌ای در تهران به چاپ رسیده‌است. در کتابخانه‌ها و موزه‌های مختلف کشورهای ما و شما، هم‌اکنون آثار خطی و آثار هنری بسیاری از طرفین وجوددارد که نماینده این رابطه دیرینه فرهنگی است و نمونه‌هایی از آنها را در کتابخانه ملی تونس و موزه باردو و سایر موزه‌های هنرهای اسلامی شما می‌توان یافت.

مایه خوشوقتی من است که همچنان که در بسیاری از مراکز علمی کشور ما زبان و ادبیات عرب تدریس می‌شود، در دانشکده الهیات «زیتونیه» شما، از مدتها پیش مسایل مربوط به ایران تعلیم داده‌می‌شود. همچنین خوشوقتم که در حال حاضر از طرف دانشمندان کشور شما مطالعات جالبی درباره فرهنگ و ادب پارسی انجام می‌گیرد. مثلاً چندی پیش کتاب قطوری به دست من رسید که توسط یکی از دانشمندان جوان تونس درباره ادبیات پارسی در عصر غزنوی تألیف شده‌بود و به طوری که اطلاع یافتم، مؤلف همین کتاب بعداً کتاب جامع دیگری نیز درباره رودکی، بنیانگذار شعر پارسی، تألیف کرده‌است. همچنین کتاب دیگری از عمادالدین کاتب اصفهانی دانشمند معروف ایرانی برای من فرستاده شده‌بود که اخیراً به صورت بسیار نفیسی در تونس چاپ شده‌است. همه این سوابق، نماینده یک ارتباط روحی و نزدیک و ریشه‌دار در میان دو ملت ما است که خوشبختانه امروز پایه نزدیکی و تفاهم وسیع‌تر و دامنه‌دارتری قرار گرفته‌است که همه زمینه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی را شامل می‌شود.

یک عامل اساسی این تفاهم، مسلماً این است که ما درباره هدفهای خویش تا حد زیادی دید مشابهی داریم. این دید متکی به یک واقعیت عصر جدید است و آن این است که در دوران کنونی تحول اجتماع بشری، بسیاری از اصولی که در گذشته بر این اجتماع حاکم بودند، تغییر کرده‌اند و مهمترین این تغییرات این است که دیگر قدرت واقعی ملتها بیش از آنکه بسته به وسعت خاک یا نیروی نظامی یا دامنه ماجراجوییهای آنان باشد، وابسته به درجه رشد فکری، فرهنگ پیشرفته، اقتصاد سالم و مترقی و عدالت اجتماعی در نزد آنها است.

اکنون پیروزی حقیقی برای هر ملت، فقط در میدان مبارزه سالم، یعنی مبارزه برای بالابردن سطح مادی و معنوی زندگی ملی حاصل می‌شود. دشمنان اصلی جوامع، دیگر در خارج از مرزهای آنها نیستند، بلکه در داخل آن جوامع به صورت عواملی به نام فقر و جهل و بیماری و بی‌عدالتی اجتماعی عرض وجود می‌کنند و اگر ملتی بتواند از این پیکار پیروز به در آید، هیچ نیرویی در جهان نخواهدتوانست صرفاً از راه زور و قدرت مادی، آن را واقعاً به زیر مهمیز درآورد.

شما حضرت رئیس‌جمهوری، اشاره بدان کردید که اصول اسلامی می‌باید اصالت خویش را به منظور اعمال نفوذ مثبت در عصر پیشرفتهای علمی و تکنیکی بازیابند. من با این نظر کاملاً موافقم و در گذشته نیز غالباً بدان اشاره کرده‌ام. برای ما تذکر این نکته مایه مباهات است که دین مقدس ما، عملی‌ترین و قابل انطباق‌ترین مذاهب با ترقیات علمی بشر و تحولات اجتماعی آن است. اگر ما تلاش اصلی خویش را ایجاد جامعه‌ای مترقی، مرکب از افرادی برخوردار از دانش و فرهنگی پیشرفته و بهره‌مند از رفاه اقتصادی و عدالت اجتماعی قرار دهیم، در واقع مقدس‌ترین اصول آیین آسمانی خویش را به مورد اجرا گذاشته‌ایم. ما باید در این تلاش بزرگ سعی کنیم که هر فردی از افراد جوامع خویش را از حد اعلای ارزش و شخصیت انسانی برخوردارسازیم، زیرا این شخصیت معنوی عالیترین وجه امتیاز نوع بشر است که خداوند او را اشرف مخلوقات نامیده‌است. افراد یک اجتماع فقط وقتی از چنین شخصیتی برخوردار می‌توانند شد، که آن جامعه بر اساس منطق و واقع‌بینی و صرفاً با هدف اعتلای واقعی ارزشهای انسانی و اجتماعی اداره شود، نه بر اساس تعصبها و خودخواهیها و تحرک غرایز و احساسات لجام‌گسیخته‌ای که عادتاً نمی‌توانند جز برای تخریب و نفاق به کار افتند.

ما با خوشوقتی شاهد آن هستیم که شما در کشور خویش توجه به این واقعیت را اساس تجدید حیات مادی و معنوی ملت تونس قرارداده‌اید. همچنان که ایران امروز نیز صرفاً بر همین پایه اداره می‌شود. هیچ یک از دو کشور ما سیستمها و ایدئولوژیهای دیگران را به صورت کالاهای وارداتی نپذیرفته‌اند، بلکه کوشیده‌اند تا بر اساس احتیاجات خاص مادی و معنوی خویش و با الهام از سنن و روحیات ملی خود، راه‌هایی را در پیش گیرند که به طور مطمئن‌تری آنان را به هدف غائی خویش، یعنی ایجاد جوامعی رشدکرده و مترقی و خوشبخت، راهنماباشد.

در این راه طبعاً ما بیش از هر چیز، به تفاهم و همکاری بین‌المللی و به پشتیبانی از صلح و از دستگاهی که در حال حاضر مظهر جهانی آن است، یعنی به تقویت سازمان ملل متحد احتیاج داریم و بنابراین کاملاً منطقی است که درمورد بحرانها و مسایل بین‌المللی راه خویش را به پیروی از همین اصول روشن برگزینیم و از قطعنامه‌های آن کاملاً پشتیبانی کنیم. سیاست کشور من در مسایلی نظیر خاورمیانه عربی، ویتنام، تبعیضات نژادی، و سایر مسایلی که صلح و امنیت جهانی را تهدید می‌کند و در عین حال ارزشهای بشری و حقوق انسانی افراد را مورد تجاوز قرارمی‌دهد، صرفاً از این منطق الهام می‌گیرد و به همین جهت سیاستی کاملاً روشن و قاطع است.

حضرت رئیس‌جمهوری، برای من مایه کمال خوشوقتی است که می‌بینم کشور دوست، برادر و هم‌کیش ما تونس، با پیروی از خط مشی خردمندانه‌ای که بر همین اساس متکی است، روزبه‌روز در خانواده بزرگ بشری احترام و شخصیت بیشتری حاصل می‌کند. بدیهی است که عامل اصلی این موفقیت، رهبری مدبرانه آن حضرت است. ما برای شما از این لحاظ احترامی عمیق احساس می‌کنیم که مزید بر آن احترامی است که با توجه به سوابق مبارزات آزادیخواهانه و وطن‌پرستانه شما، همواره در ما وجود داشته‌است. ملاقاتهای گذشته من با شما، چه در موقعی که در ایران خوشوقتی پذیرایی از آن حضرت را داشتم و چه در دیدار چند هفته قبل هنگام شرکت در مراسم تشییع جنازه مرحوم آیزنهاور در امریکا، مرا صمیمانه مجذوب شخصیت بارز و خردمند و دوراندیش شما کرد و به عنوان یک دوست خیرخواه ملت تونس به من اطمینان بخشید که این ملت به رهبری شما روزبه‌روز به پیشرفتهای بیشتری نایل خواهدشد. با این اطمینان مسرت‌بخش، سلامت و شادکامی شما حضرت رئیس‌جمهوری و بانو بورقیه و رفاه و ترقی روزافزون ملت شریف، برادر و هم‌کیش تونس را آرزومی‌کنم.

دومین دور گفتگوها

۲۷ فروردین ماه ۱۳۴۸ شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت تونس در کاخ « کازبا » پیرامون روابط دو کشور به گفتگو نشستند. شاهنشاه آریامهر نزدیک به ساعت ده بامداد از قصر « کارتاژ » رهسپار کاخ « کازبا » ساختمان وزارت امور خارجه تونس شدند. در درازای راه شاهنشاه هزاران تن از اهالی پایتخت تونس احساسات بسیار شورانگیز و افتخارآمیزی به آریامهر شاهنشاه ایران ابراز داشتند. سدای فریاد و هلهله و دست زدن و شادی مردم لحظه‌ای بریده نمی‌شد و آرنگ‌هایی به دبیره پارسی (خط پارسی) در خیابان‌ها همراه با پوسترهای شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو و والاحضرت ولیعهد به چشم می‌خورد. میدان « کازبا » بسیار زیبا با پرچم‌های دو کشور آذین یافته بود. در این میدان شاهنشاه آریامهر از خودرو پیاده شدند و حبیب بورقیبه پرزیدنت تونس و پایوران برجسته تونس به پیشباز شاهنشاه آمدند. دسته موزیک سلام شاهنشاهی ایران و سرود رسمی تونس را نواخت و گارد احترام ادای احترام کرد. مردم چنان ابراز شور و هیجان می‌کردند که شاهنشاه آریامهر به کنار جمعیت آمدند و از نزدیک به احساسات آنان پاسخ گفتند و سپس وارد قصر « کازبا » ساختمان وزارت امور خارجه تونس گردیدند.

در این گفتگوها وزیر امورخارجه، وزیر دارایی و اقتصاد و برنامه ریزی، وزیر اطلاعات و چند تن از پایوران وزارت خارجه تونس سرافرازی بودن را داشتند. از ایران اردشیر زاهدی وزیر امور خارجه، آقای قدیمی سفیر شاهنشاه آریامهر در تونس و چند تن از مدیران کل وزارت امور خارجه ایران در این گفتگوها که یک ساعت به درازا کشید بودند.

نیز نگاه کنید به

• دیدار رسمی حبیب بورقیبه پرزیدنت تونس و بانو از ایران ۲۳ اسفند ماه ۱۳۴۳ تا ۴ فروردین ماه ۱۳۴۴ خورشیدی
• قانون موافقتنامه همکاری اقتصادی و فنی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت جمهوری تونس
• دیدار رسمی حبیب بورقیبه پرزیدنت تونس و بانو از ایران ۲۳ اسفند ماه ۱۳۴۳ تا ۴ فروردین ماه ۱۳۴۴ خورشیدی
• قانون موافقت‌نامه همکاری جهانگردی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت جمهوری تونس
• قانون عهدنامه مودت و موافقت‌نامه فرهنگی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت جمهوری تونس
• اجازه اعطای وام به دولت جمهوری تونس
• موافقت‌نامه مالی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت جمهوری تونس
• مصاحبه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر با خبرنگار روزنامه اکسیون چاپ تونس ۱۳ بهمن ماه ۱۳۴۸