نمایش مبدأ برای نظامی (اقبال نامه)/مغنی غنا را درآور به جوش

{{سرصفحه
| عنوان = [[نظامی (اقبال نامه)]]
| مؤلف = نظامی
| قسمت =(مغنی غنا را درآور به جوش)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|مغنی غنا را درآور به جوش|که در باغ بلبل نباید خموش}}
{{ب|مگر خاطرم را به جوش آوری|من گنگ را در خروش آوری}}
{{ب|همان فیلسوف جهاندیده گفت|که چون دانش آمد ره شاه رفت}}
{{ب|دهن مهر کرد ز می خوشگوار|که بنیاد شادی ندید استوار}}
{{ب|یکی روز کز صبح زرین نقاب|به نظارگان رخ نمود آفتاب}}
{{ب|سکندر به آیین فرهنگ خویش|ملوکانه برشد به اورنگ خویش}}
{{ب|درآمد رقیبی که اینک ز راه|فرستاده هندو آمد به شاه}}
{{ب|نماید که در حضرت شهریار|پیام آورم باز خواهید بار}}
{{ب|بفرمود شه تا شتاب آورند|مغان را سوی آفتاب آورند}}
{{ب|به فرمان شه سوی مغ تاختند|رهش باز دادند و بنواختند}}
{{ب|درآمد مغ خدمت آموخته|مغانه چو آتش برافروخته}}
{{ب|چو تابنده خورشید را دید زود|به رسم مغانش پرستش نمود}}
{{ب|به فرمان شاهش رقیبان دست|نشاندند جایی‌که شاید نشست}}
{{ب|سخن می‌شد از هر دری دلپسند|ز خاک زمین تا به چرخ بلند}}
{{ب|به اندازه‌ی هر کس هنر می‌نمود|به گفتار خود قدر خود می‌فزود}}
{{ب|چو در هندو آمد نشاط سخن|گل تازه رست از درخت کهن}}
{{ب|بسی نکته‌های گره بسته گفت|که آن در ناسفته را کس نسفت}}
{{ب|فلک راز لب حقه پرنوش کرد|جهان را ز در حلقه در گوش کرد}}
{{ب|ثنای جهاندار گیتی پناه|چنان گفت کافروخت آن بارگاه}}
{{ب|چو گشت از ثنا پیر پرداخته|نقاب سخن شد برانداخته}}
{{ب|که تاریک پروانه‌ای سوی باغ|روان شد به امید روشن چراغ}}
{{ب|مگر کان چراغ آشنائی دهد|من تیره را روشنائی دهد}}
{{ب|منم پیشوای همه هندوان|به اندیشه پیر و به قوت جوان}}
{{ب|سخنهای سربسته دارم بسی|که نگشاید آن بسته را هر کسی}}
{{ب|شنیدم کز این دور آموزگار|سرآمد توئی بر همه روزگار}}
{{ب|خرد رشته‌ی در یکتای توست|درفش گره باز کن رای توست}}
{{ب|اگر چه خداوند تاجی و تخت|بر دانشت نیز داد است بخت}}
{{ب|اگر گفته را از تو یابم جواب|پرستش بگردانم از آفتاب}}
{{ب|وگر ناید از شه جوابی به دست|دگرباره بر خر توان رخت بست}}
{{ب|ولیکن نخواهم که جز شهریار|رود در سخن هیچکس را شمار}}
{{ب|زمن پرسش و پاسخ آید ز تو|جواب سخن فرخ آید ز تو}}
{{ب|جهاندار گفتا بهانه مجوی|سخن هر چه پوشیده داری بگوی}}
{{ب|جهاندیده‌ی هندو زمین بوسه داد|زبانی چو شمشیر هندی گشاد}}
{{ب|چو کرد آفرینی سزاوار شاه|بپرسیدش از کار گیتی پناه}}
{{ب|که چون من ز خود رخت بیرون برم؟|سوی آفریننده ره چون برم؟}}
{{ب|یکی آفریننده دانم که هست|کجا جویمش چون شوم ره به دست؟}}
{{ب|نشانش پدید است و او ناپدید|در بسته را از که جویم کلید}}
{{ب|وجودش که صاحب معانی شدست|زمینیست یا آسمانی شد است}}
{{ب|در اندیشه یا در نظر جویمش|چو پرسند جایش کجا گویمش}}
{{ب|کجا جای دارد ز بالا و زیر|به حجت شود مرد پرسنده سیر}}
{{ب|جهاندار پاسخ چنین داد باز|که هم کوتهست این سخن هم دراز}}
{{ب|چو از خویشتن روی بر تافتی|به ایزد چنان دان که ره یافتی}}
{{ب|طلب کردن جای او رای نیست|که جای آفریننده را جای نیست}}
{{ب|نه کس راز او را تواند شمرد|نه اندیشه داند بدو راه برد}}
{{ب|بدان چیزها دارد اندیشه راه|که باشد بدو دیده را دستگاه}}
{{ب|خدا را نشاید در اندیشه جست|که دیو است هرچ آن ز اندیشه رست}}
{{ب|هر اندیشه‌ای کان بود در ضمیر|خیالی بود آفرینش پذیر}}
{{ب|هرانچ او ندارد در اندیشه جای|سوی آفریننده شد رهنمای}}
{{ب|به غفلت نشاید شد این راه را|که ابر از تو پنهان کند ماه را}}
{{ب|نشان بس بود کرده بر کردگار|چو اینجا رسیدی هم اینجا بدار}}
{{ب|به ایزد شناسی همین شد قیاس|از این نگذرد مرد ایزدشناس}}
{{ب|چو هندو جواب سکندر شنید|به شب بازی دیگر آمد پدید}}
{{ب|که هرچ از زمین باشد و آسمان|نهایت گهی باشدش بیگمان}}
{{ب|خبرده که بیرون از این بارگاه|به چیزی دیگر هست یا نیست راه}}
{{ب|اگر هست چون زان کس آگاه نیست|وگر نیست بر نیستی راه نیست}}
{{ب|جهاندار گفت از حساب کهن|به آزرم تر سکه زن بر سخن}}
{{ب|برون زاسمان و زمین برمتاز|که نائی به سررشته‌ی خویش باز}}
{{ب|فلک بر تو زان هفت مندل کشید|که بیرون ز مندل نشاید دوید}}
{{ب|از این مندل خون نشاید گذشت|که چرخ ایستادست با تیغ و طشت}}
{{ب|حصاریست این بارگاه بلند|در او گشته اندیشها شهر بند}}
{{ب|چو اندیشه زاین پرده درنگذرد|پس پرده راز پی چون برد}}
{{ب|نجوید دگر پرده‌ی راز را|خبرهای انجام و آغاز را}}
{{ب|بدین داستانها زند رهنمای|که نادیده را نیست اندیشه جای}}
{{ب|گر اندیشی آنرا که نادیده‌ای|چو نیکو ببینی خطا دیده‌ای}}
{{ب|بسا کس که من دیده انگاشتم|خیالش در اندیشه بنگاشتم}}
{{ب|سرانجام چون دیدمش وقت کار|نه آن بود کز وی گرفتم شمار}}
{{ب|جهانی دگر هست پوشیده روی|به آنجا توان کردن این جستجوی}}
{{ب|دگر باره گفتش به من گوی راست|که ملک جهان بر دو قسمت چراست}}
{{ب|جهانی بدین خوبی آراستن|چه باید جهانی دگر خواستن}}
{{ب|چو پیداست کاینجا توانیم زیست|به آنجا سفر کردن از بهر چیست}}
{{ب|چو آنجا نشستنگه آمد درست|به اینجا گذشتن چه باید نخست}}
{{ب|خردمند شه گفت: ای ساده مرد|چنین دان و از دل فروشوی گرد}}
{{ب|که ایزد دو گیتی بدان آفرید|که آنجا بود گنج و اینجا کلید}}
{{ب|در اینجا کنی کشت و کارنوی|در آنجا بر کشته را بدروی}}
{{ب|در این گردد از حال خود هر چه هست|در آن بر یکی حال باید نشست}}
{{ب|دو پرگار برزد جهان آفرین|در این آفرینش دران آفرین}}
{{ب|پلست این و بر پل بباید گذشت|به دریا بود سیل را بازگشت}}
{{ب|چو چشمه روان گردد از کوهسار|به دریاش باید گرفتن قرار}}
{{ب|دگر باره پرسید هندوی پیر|که جان چیست در پیکر جان پذیر}}
{{ب|نماید مرا کاتشی تافتست|شراری از او کالبد یافتست}}
{{ب|فرو مردن جان و آتش یکیست|در این بد بود گر کسی را شکیست}}
{{ب|چو آتش در او گرم دل گشت شاه|به تندی در او کرد لختی نگاه}}
{{ب|بدو گفت کاهریمنی سان توست|اگر جانی آتش بود جان توست}}
{{ب|نخواندی که جان چون سفر ساز گشت|از آن کس که آمد بدو بازگشت}}
{{ب|چو ز آتش بود جنبش جان نخست|به دوزخ توان جای او باز جست}}
{{ب|دگر آنکه گفتی به وقت فراغ|فرو مردن جان بود چون چراغ}}
{{ب|غلط گفته‌ای جان علوی گرای|نمیرد ولیکن شود باز جای}}
{{ب|حکایت ز شخصی که او جان سپرد|چه گویند؟ جان داد یا جان بمرد}}
{{ب|بگویند جان داد و این نیست زرق|ز داده بود تا فرو مرده فرق}}
{{ب|ز جان درگذر کان فروغیست پاک|ز نور الهی نه از آب و خاک}}
{{ب|دگر گونه هندو سخن کرد ساز|به پرسیدن خوابش آمد نیاز}}
{{ب|که بیننده‌ی خواب را در خیال|چه نیرو برون آورد پروبال}}
{{ب|که منزل به منزل رود کوه و دشت|ببیند جهان در جهان سرگذشت}}
{{ب|چو بیننده آنجاست این خفته کیست|و گر نقشبند آن شد این نقش چیست}}
{{ب|به پاسخ دگر باره شد شاه تیز|که خواب از خیالی بود خانه خیز}}
{{ب|خیال همه خوابها خانگیست|در آن آشنائی نه بیگانگیست}}
{{ب|اگر مرده گر زنده بینی به خواب|ز شمع تو می‌خیزد آن نور و تاب}}
{{ب|نماینده‌ی اندیشه‌ی پاک توست|نموده‌ی تمنای ادراک توست}}
{{ب|گرت در دل آید که راز نفهت|چرا گشت پیدا برآنکس که خفت}}
{{ب|روان چون برهنه شود در خیال|نپوشد براو صورت هیچ حال}}
{{ب|نبینی کسی کو ریاضتگر است|به بیداری آن گنج را رهبر است}}
{{ب|همان بیند آن مرد بیدار هوش|که دیگر کس از خواب و خواب از سروش}}
{{ب|دگر باره هندو درآمد به گفت|گهر کرد با نوک الماس جفت}}
{{ب|که بی چشم بد شاهیی ده مرا|ز چشم بد آگاهیی ده مرا}}
{{ب|چه نیروست در جنبش چشم بد|که نیکوی خود را کند چشم زد}}
{{ب|از او کارگرتر جهان آزمای|ندیده است بیننده‌ی جان گزای}}
{{ب|همه چیز را کازمایش رسد|چو دیده پسندد فزایش رسد}}
{{ب|جز او را که هرچ او پسند آورد|سر و گردنش زیر بند آورد}}
{{ب|به هر حرفتی در که دیدیم ژرف|درستی ندیدیم در هیچ حرف}}
{{ب|همین یک کماندار شد کز نخست|بر آماج گه تیر او شد درست}}
{{ب|بگو تا چه نیروست نیروی او|سپند از چه برد آفت از خوی او}}
{{ب|چه دانم که من چشم بد دیده‌ام|پسندیده یا نا پسندیده‌ام}}
{{ب|جهاندار گفتش که صاحب قیاس|چنین آرد از رای معنی شناس}}
{{ب|که بر هر چه گردد نظر جایگیر|گذر بر هوائی کند ناگزیر}}
{{ب|بر آن چیز کارد همی تاختن|کند با هوا رای دم ساختن}}
{{ب|بنه چون درآرد بدان رخنه گاه|هوا نیز باید در آن رخنه راه}}
{{ب|هوا گر هوائی بود سودمند|در ارکان آن چیز ناید گزند}}
{{ب|مزاج هوا چون بود زهرناک|بیندازد آن چیز را در مغاک}}
{{ب|هوائی بد است آنکه بر چشم زد|بد آرد به همراهی چشم بد}}
{{ب|ولیکن به نزدیک من در نهفت|جز این علتی هست کان کس نگفت}}
{{ب|نه چشم بد است آنچنان کارگر|که نقش روند است پیش نظر}}
{{ب|چو بیند عجب کاریی در خیال|به تأدیب چشمش دهد گوشمال}}
{{ب|تعجب روانیست در راه او|نباید جز او در نظرگاه او}}
{{ب|چو نقش حریفی شگفت آیدش|دغا باختن در گرفت آیدش}}
{{ب|گرفتار کن را دهد پیچ پیچ|بدان تا نگردد گرفتار هیچ}}
{{ب|کسی را که چشمی رسد ناگهان|دهن دره‌اش اوفتد در دهان}}
{{ب|رساننده‌ی چشم را جوش خون|بخاری ز پیشانی آرد برون}}
{{ب|به این هر دو معنی شناسند و بس|که این چشم زن بود و آن چشم رس}}
{{ب|سپند از پی آن شد افروخته|که آفت به آتش شود سوخته}}
{{ب|فسونگر دگرگونه گفتست راز|که چون به اسپند آتش آمد فراز}}
{{ب|رسد بر فلک دود مشگین سپند|فلک خود زره باز دارد گزند}}
{{ب|دگر باره هندوی رومی پرست|درآورد پولاد هندی به دست}}
{{ب|که از نیک و بد مرد اخترسگال|خبر چون دهد چون زند نقش فال}}
{{ب|ز نقشی که از کار ناید برون|به نیک و به بد چون شود رهنمون}}
{{ب|چنین گفتش آن مایه‌ی ایزدی|که هرچ آن ز نیکی رسد یا بدی}}
{{ب|هر آیینه در نقش این گنبد است|اگر نیک نیکست اگر بد بداست}}
{{ب|سگالنده‌ی فال چون قرعه راند|ز طالع تواند همی نقش خواند}}
{{ب|نمودار طالع نماید درست|ز تخمی که خواهد دران زرع رست}}
{{ب|خدائی که هست آفرینش پناه|چو بیند نیازی در این عرضه‌گاه}}
{{ب|به اندازه‌ی آنکه باشد نیاز|نماید به ما بودنیهای راز}}
{{ب|فرستد سروشی و با او کلید|کند راز سربسته بر ما پدید}}
{{ب|از آن باده هندو چنان مست شد|که یکباره شمشیرش از دست شد}}
{{ب|دگر باره پرسید کز چین و زنگ|ورقهای صورت چرا شد دو رنگ}}
{{ب|چو یکسان بود رنگ‌ها در لوید|چرا این سیه گشت و آن شد سپید}}
{{ب|جهاندار گفت این گراینده‌ی گوی|دو رنگست یکی رنگی از وی مجوی}}
{{ب|دو رویست خورشید آیینه وش|یکی روی در چین یکی در حبش}}
{{ب|به روئی کند رویها را چو ماه|به روئی دگر رویها در سیاه}}
{{ب|چو هندوی دانا به چندین سوال|زبون شد ز فرهنگ دانش سگال}}
{{ب|به تسلیم شه بوسه بر خاک زد|شه از خرمی سر بر افلاک زد}}
{{ب|همه زیرکان بر چنان هوش و رای|دمیدند و خواندند نام خدای}}
{{پایان شعر}}