نمایش مبدأ برای ناصر خسرو (قصاید)/چرخ گردنده و اجرام و چهار ارکان

{{سرصفحه
| عنوان = [[ناصر خسرو (قصاید)]]
| مؤلف = ناصر خسرو
| قسمت =(چرخ گردنده و اجرام و چهار ارکان)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|چرخ گردنده و اجرام و چهار ارکان|کان جان است، چنین باشد جان را کان}}
{{ب|کان جان است که پرجانور است این چرخ|گرچه خود نیست مراین نادره کان را جان}}
{{ب|گوهر کان دلم نیز چنین شاید|خوب و هشیار و سخن گوی و معانی دان}}
{{ب|نامه‌ای کرد خدا چون به خرد زی تو|نامه را نیست مگر صورت تو عنوان}}
{{ب|نیک زین عنوان بندیش و مراد او|همه زین عنوان چون روز همی برخوان}}
{{ب|در تن خویش ببین عالم را یکسر|هفت‌نجم و ده و دو برج و چهار ارکان}}
{{ب|تا بدانی که تو باری و جهان تخم است|کیست دهقان تو و تخم تو جز یزدان؟}}
{{ب|نه عجب کز تو خطر یافت جهان زیرا|خطر تخم به بار است سوی دهقان}}
{{ب|میر بر تخت در ایوانش فرود آرد|چون خردمند و گرامیش بود مهمان}}
{{ب|گر نه مهمان خدایی تو تورا ایزد|چون نشانده است در این پر ز چراغ ایوان؟}}
{{ب|کیستی، بنگر کز بهر تو می‌روید|در صدف مرجان، در خاک کهن ریحان؟}}
{{ب|کیستی، بنگر کز بهر تو می‌زاید|مه و خورشید زر و سیم و سرب کیوان؟}}
{{ب|مزه اندر شکر و بوی به مشک اندر|هردو از بهر تو مانده است چنین پنهان}}
{{ب|خوش و ناخوش که از این خاک همی روید|زین طعام است تو را جمله و زان درمان}}
{{ب|تیر سرما را خز است تو را جوشن|آب دریا را کشتی است تو را پالان}}
{{ب|تو امیری و فصیحی و تو را رعیت|حیوانند که گنگ‌اند همه ایشان}}
{{ب|نیست پوشیده که شاه حیوانی تو|که نه عریانی و ایشان همگان عریان}}
{{ب|بنده و کارکنانند تو را گوئی|تو سیلمانی و ایشان همگان دیوان}}
{{ب|دیو اگر کارکن بی‌خرد و دین است|پس حقیقت همه دیواند تو را حیوان}}
{{ب|بلکه گر دیو سخن گوید و گم راه است|عامه گمره‌تر دیوند همه یکسان}}
{{ب|تو چه گوئی، که جهان از قبل اینهاست|که دریغ آید زیشانت همی که دان؟}}
{{ب|عامه دیوست، اگر دیو خطا گوید|جز خطا باشد هرگز سخن حیران؟}}
{{ب|ابر چون به رزمی شوره فرو بارد|گرچه روشن باشد تیره شود پایان}}
{{ب|شو حذردار، حذر، زین یله‌گو باره|بل نه گوباره کز این قافله‌ی شیطان}}
{{ب|زین قوی قافله‌ی کور و کر، ای خواجه|نتواند که رهد هیچ حکیم آسان}}
{{ب|شهر بگذار بدیشان و به دشتان شو|دشت خالی به چون شهره پر از گرگان}}
{{ب|بل به زندان درشو خوش بنشین زیرا|صحبت نادان صد ره بتر از زندان}}
{{ب|جز که یمگان نرهانید مرا زینها|عدل باراد بر این شهر زمین رحمان}}
{{ب|گرچه زندان سلیمان نبی بوده‌است|نیست زندان بل باغی است مرا یمگان}}
{{ب|مشواد این بقعه، خود نشود، هرگز|تا قیامت به حق آل نبی ویران}}
{{ب|خیل ابلیس چو بگرفت خراسان را|جز به یمگان در نگرفت قرار ایمان}}
{{ب|ای خردمند، مشو غره بدانک ابلیس|باد کرده‌است به خلق اندر شادروان}}
{{ب|گرچه نیکو و بلند است و قوی خانه|پست یابیش چو بر برف بود بنیان}}
{{ب|دست اندر رسن آل پیمبر زن|تا ز دیوان نرود بر تن تو دستان}}
{{ب|تخم هر معصیت، ای پور پدر، جهل است|نارد این تخم بری جز که همه عصیان}}
{{ب|تخم بد را چه بود بار مگر هم بد؟|مکر فرعون که پذرفت مگر هامان؟}}
{{ب|جهل را از دل تو علم برآرد بیخ|خاک تاریک به خورشید شود رخشان}}
{{ب|مردمی کن به طلب دین که بدان داده‌است|ایزدت عمر که تا به شوی، ای نادان}}
{{ب|گر ستوری کنی و علم نیاموزی|بر تو تاوان بود این عمر، بلی، تاوان}}
{{ب|گر تو را همت بر خواب و خور افتاده‌است|گرت گویم که ستوری نبود بهتان}}
{{ب|سوی هشیار و خردمند ستوری تو|گر تو را از دین مشغول کند دندان}}
{{ب|ای به نان کرده بدل عمر گرامی را|من ندیدم چو تو بی‌حاصل بازرگان}}
{{ب|طمعت گرد جهان خیره همی تازد|گوی گشته‌ستی، ای پیر، و طمع چوگان}}
{{ب|مرد غواص به دریای بزرگ اندر|جان شیرین بدهد بر طمع مرجان}}
{{ب|جهد آن کن که از این کان جهان جان را|برگذاری به خرد زین فلک گردان}}
{{ب|چه روی از پس این دیو گریزنده|چه زنی پتک بر این سرد و قوی سندان}}
{{ب|مر مرا تازه جوانی زپس او شد،|ای جوان گر خبرت هست، چنین خلقان}}
{{ب|ای جوان، عبرت از این پیر هم اکنون گیر|از سر سولان بندیش هم از پایان}}
{{پایان شعر}}