نمایش مبدأ برای سعدی (مثنویات)/ای چشم و چراغ اهل بینش

{{سرصفحه
| عنوان = [[سعدی (مثنویات)]]
| مؤلف = سعدی
| قسمت =(ای چشم و چراغ اهل بینش)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|ای چشم و چراغ اهل بینش|مقصود وجود آفرینش}}
{{ب|صاحب دل لاینام قلبی|مهمان أبیت عند ربی}}
{{ب|در وصف تو لانبی بعدی|خود وصف تو و زبان سعدی؟}}
{{ب|همه را ده چو می‌دهی موسوم|نه یکی راضی و دگر محروم}}
{{ب|خیر با همگنان بباید کرد|تا نیفتد میان ایشان گرد}}
{{ب|کانچه در کفه‌ای بیفزاید|به دگر بیخلاف درباید}}
{{ب|عدل و انصاف و راستی باید|ور خزینه تهی بود شاید}}
{{ب|نکند هرگز اهل دانش و داد|دل مردم خراب و گنج آباد}}
{{ب|پادشاهی که یار درویشست|پاسبان ممالک خویشست}}
{{ب|نظر کن درین موی باریک سر|که باریک بینند اهل نظر}}
{{ب|چو تنهاست از رشته‌ای کمترست|چو پر شد ز زنجیر محکمترست}}
{{ب|نخست اندیشه کن آنگاه گفتار|که نامحکم بود بی‌اصل دیوار}}
{{ب|چو بد کردی مشو ایمن ز بدگوی|که بد را کس نخواهد گفت نیکوی}}
{{ب|چو نیکو گفت ابراهیم ادهم|چو ترک ملک و دولت کرد و خاتم}}
{{ب|نباید بستن اندر چیز و کس دل|که دل برداشتن کاریست مشکل}}
{{ب|یکی را دیدم اندر جایگاهی|که می‌کاوید قبر پادشاهی}}
{{ب|به دست از بارگاهش خاک می‌رفت|سرشک از دیده می‌بارید و می‌گفت}}
{{ب|ندانم پادشه یا پاسبانی|همی بینم که مشتی استخوانی}}
{{ب|چه سرپوشیدگان مرد بودند|که گوی نخوت از مردان ربودند}}
{{ب|تو با این مردی و زورآزمایی|همی ترسم که از زن کمتر آیی}}
{{ب|نکویی گرچه با ناکس نشاید|برای مصلحت گه گه بباید}}
{{ب|سگ درنده چون دندان کند تیز|تو در حال استخوانی پیش او ریز}}
{{ب|به عرف اندر جهان از سگ بتر نیست|نکویی با وی از حکمت به در نیست}}
{{ب|که گر سنگش زنی جنگ آزماید|ورش تیمار داری گله پاید}}
{{ب|نمیرد گر بمیرد نیکنامی|که در خیلش بود قائم مقامی}}
{{ب|چو در مجلس چراغی هست اگر شمع|بمیرد، همچنان روشن بود جمع}}
{{ب|هیچ دانی که چیست دخل حرام|یا کدامست خرج نافرجام}}
{{ب|به گدایی فراهم آوردن|پس به شوخی و معصیت خوردن}}
{{ب|نشنیدم که مرغ رفته ز دام|باز گردید و سر گفته به کام}}
{{ب|مرغ وحشی که رفت بر دیوار|که تواند گرفت دیگر بار}}
{{ب|رفتگان را به لطف باز آرند|نه به جنگش بتر بیازارند}}
{{ب|زخم بالای یکدگر بزنند|بخراشند و مرهمی نکنند}}
{{ب|خار و گل درهم‌اند و ظلمت و نور|عسل و شهد و نشتر و زنبور}}
{{ب|چه رند پریشان شوریده بخت|چه زاهد که بر خود کند کار سخت}}
{{ب|به زهد و ورع کوش و صدق و صفا|ولیکن میفزای بر مصطفی}}
{{ب|از اندازه بیرون سپیدی مخواه|که مذموم باشد، چه جای سیاه}}
{{ب|دشنام تو سر به سر شنیدم|امکان مقاومت ندیدم}}
{{ب|با مثل تو کرده به مدارا|تا وقت بود جواب ما را}}
{{ب|آن روز که از عمل بیفتی|با گوش تو آید آنچه گفتی}}
{{ب|دانی چه بود کمال انسان|با دشمن و دوست لطف و احسان}}
{{ب|غمخواری دوستان خدا را|دلداری دشمنان مدارا}}
{{ب|سگ بر آن آدمی شرف دارد|کو دل دوستان بیازارد}}
{{ب|این سخن را حقیقتی باید|تا معانی به دل فرود آید}}
{{ب|آدمی با تو دست در مطعوم|سگ ز بیرون آستان محروم}}
{{ب|حیف باشد که سگ وفا دارد|و آدمی دشمنی روا دارد}}
{{ب|غم نه بر دل که گر نهی بر کوه|کوه گردد ز بار غصه ستوه}}
{{ب|جان شیرین که رنج کش باشد|تن مسکین چگونه خوش باشد؟}}
{{ب|سخن زید نشنوی بر عمرو|تا ندانی نخست باطن امر}}
{{ب|گر خلافی میان ایشانست|بی‌خلاف این سخن پریشانست}}
{{ب|همه فرزند آدمند بشر|میل بعضی به خیر و بعضی شر}}
{{ب|این یکی مور ازو نیازارد|وان دگر سگ برو شرف دارد}}
{{ب|همه دانند لشکر و میران|که جوانی نیاید از پیران}}
{{ب|عذر من بر عذار من پیداست|بعد ازینم چه عذر باید خواست؟}}
{{ب|اگر هوشمندی مکن جمع مال|که جمعیتت را کند پایمال}}
{{ب|مرا پیش ازین کیسه پر سیم بود|شب و روزم از کیسه پر بیم بود}}
{{ب|بیفکندم و روی برتافتم|وزان پاسبانی فرج یافتم}}
{{ب|این دغل دوستان که می‌بینی|مگسانند دور شیرینی}}
{{ب|تا حطامی که هست می‌نوشند|همچو زنبور بر تو می‌جوشند}}
{{ب|باز وقتی که ده خراب شود|کیسه چون کاسه‌ی رباب شود}}
{{ب|ترک صحبت کنند و دلداری|معرفت خود نبود پنداری}}
{{ب|بار دیگر که بخت باز آید|کامرانی ز در فراز آید}}
{{ب|دوغبایی بپز که از چپ و راست|در وی افتند چون مگس در ماست}}
{{ب|راست خواهی سگان بازارند|کاستخوان از تو دوستر دارند}}
{{ب|هر که را باشد از تو بیم گزند|صورت امن ازو خیال مبند}}
{{ب|کژدمان خلق را که نیش زنند|اغلب از بیم جان خویش زنند}}
{{ب|هر که بی‌مشورت کند تدبیر|غالبش بر غرض نیاید تیر}}
{{ب|بیخ بی‌مشورت که بنشانی|بر نیارد بجز پشیمانی}}
{{ب|ای پسندیده حیف بر درویش|از برای قبول و منصب خویش}}
{{ب|تا دل پادشه به دست آری|حیف باشد که حق بیازاری}}
{{ب|برگزیدندت ای گل خرم|از گلستان اصطفی آدم}}
{{ب|حلقه‌ای از عبادی اندر گوش|خلعتی از یحبهم بر دوش}}
{{ب|دامن این قباه بالایی|تا به خاشاک در نیالایی}}
{{ب|ای پریروی احسن‌التقویم|حذر از اتباع دیو رجیم}}
{{ب|کادمی کو نه در مقام خودست|اسفل‌السافلین دیو و ددست}}
{{ب|قیمت عمر اگر بداند مرد|بس بگرید بر آنچه ضایع کرد}}
{{ب|طفل را سیبکی دهند به نقش|بستانند ازو نگین بدخش}}
{{ب|جوهری را که این بصیرت هست|ندهد بی‌بهای خویش از دست}}
{{ب|پند سعدی به دل شنو نه به گوش|مزد خواهی به کار کردن کوش}}
{{ب|خری از روستاییی بگریخت|جل بیفکند و پاردم بگسیخت}}
{{ب|در بیابان چو گور خر می‌تاخت|بانگ می‌کرد و جفته می‌انداخت}}
{{ب|که به جان آمده ز محنت و بند|داغ و بیطار و بار و پشماگند}}
{{ب|شادمانا و خرما که منم|که ازین پس به کام خویشتنم}}
{{ب|روستایی چو خر برفت از دست|گفت ای نابکار صبرم هست}}
{{ب|پس بخواهی به وقت جو گفتن|که خری بد ز پایگه رفتن}}
{{ب|به مزاحت نگفتم این گفتار|هزل بگذار و جد ازو بردار}}
{{ب|همچنین مرد جاهل سرمست|روز درماندگی بخاید دست}}
{{ب|ندهند آنچه قیمتش ندهی|نشود کاسه‌ی پر ز دیگ تهی}}
{{ب|حرص فرزند آدم نادان|مثل مورچست در میدان}}
{{ب|این یکی مرده زیر پای دواب|آن یکی دانه می‌برد به شتاب}}
{{پایان شعر}}