نمایش مبدأ برای رودکی (باب چهارم)/هرکه نامخت ازگذشت روزگار

{{سرصفحه
| عنوان = [[رودکی (باب چهارم)]]
| مؤلف = رودکی
| قسمت =(هرکه نامخت ازگذشت روزگار)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{ب|هرکه نامخت ازگذشت روزگار|نیز ناموزد ز هیچ آموزگار}}
{{ب|از خراسان به روز طاوس وش|سوی خاور می‌خرامد شاد و خوش}}
{{ب|کفتاب آید به بخشش زی بره|روی گیتی سبز گردد یکسره}}
{{ب|مهر دیدم بامدادان چون بتافت|از خراسان سوی خاور می‌شتافت}}
{{ب|نیم روزان بر سر ما برگذشت|چو به خاور شد ز ما نادید گشت}}
{{ب|هم چنان سرمه که دخت خوب روی|هم به سان گرد بردارد ز روی}}
{{ب|گرچه هر روز اندکی برداردش|بافدم روزی به پایان آردش}}
{{ب|شب زمستان بود، کپی سرد یافت|کرمکی شب تاب ناگاهی بتافت}}
{{ب|کپیان آتش همی پنداشتند|پشته‌ی آتش بدو برداشتند}}
{{ب|آن گرنج و آن شکر برداشت پاک|وندر آن دستار آن زن بست خاک}}
{{ب|باز کرد از خواب زن را نرم و خوش|گفت: دزدانند و آمد پای پش}}
{{ب|آن زن از دکان فرود آمد چو باد|پس فلرزنگش به دست اندر نهاد}}
{{ب|شوی بگشاد آن فلرزش، خاک دید|کرد زن را بانگ و گفتش: ای پلید}}
{{ب|دمنه را گفتا که تا: این بانگ چیست؟|با نهیب و سهم این آوای کیست؟}}
{{ب|دمنه گفت او را: جزین آوا دگر|کار تو نه هست و سهمی بیشتر}}
{{ب|آب هر چه بیشتر نیرو کند|بند ورغ سست بوده بفگند}}
{{ب|دل گسسته داری از بانگ بلند|رنجکی باشدت و آواز گزند}}
{{ب|گفت: هنگامی یکی شهزاده بود|گوهری و پر هنر آزاده بود}}
{{ب|شد به گرما به درون یک روز غوشت|بود فربی و کلان و خوب گوشت}}
{{ب|کشتیی بر آب و کشتیبانش باد|رفتن اندر وادیی یکسان نهاد}}
{{ب|نه خله باید، نه باد انگیختن|نه ز کشتی بیم و نه ز آویختن}}
{{ب|بانگ زله کرد خواهد کر گوش|وایچ ناساید به گرما از خروش}}
{{ب|برزند آواز دونانک به دست|بانگ دونانک سه چند آوای هست}}
{{ب|وز درخت اندر، گواهی خواهد اوی|تو بدانگاه از درخت اندر بگوی:}}
{{ب|کان تبنگوی اندرو دینار بود|آن ستد ز یدر که ناهشیار بود}}
{{ب|هم چنان کبتی، که دارد انگبین|چون بماند داستان من برین:}}
{{ب|کبت ناگه بوی نیلوفر بیافت|خوشش آمد سوی نیلوفر شتافت}}
{{ب|وز بر خوشبوی نیلوفر نشست|چون گه رفتن فراز آمد بجست}}
{{ب|تا چو شد در آب نیلوفر نهان|او به زیر آب ماند از ناگهان}}
{{ب|هیچ شادی نیست اندر این جهان|برتر از دیدار روی دوستان}}
{{ب|هیچ تلخی نیست بر دل تلخ تر|از فراق دوستان پر هنر}}
{{ب|تا جهان بود از سر مردم فراز|کس نبود از راز دانش بی‌نیاز}}
{{ب|مردمان بخرد اندر هر زمان|راز دانش را به هر گونه زبان}}
{{ب|گرد کردند و گرامی داشتند|تا به سنگ اندر همی بنگاشتند}}
{{ب|دانش اندر دل چراغ روشنست|وز همه بد بر تن تو جوشنست}}
{{ب|گفت با خرگوش خانه خان من|خیز خاشاکت ازو بیرون فگن}}
{{ب|چون یکی خاشاک افگنده به کوی|گوش خاران را نیاز آید بدوی}}
{{ب|آن که را دانم که: اویم دشمنست|وز روان پاک بدخواه منست}}
{{ب|هم به هر گه دوستی جویمش من|هم سخن به آهستگی گویمش من}}
{{ب|کار چون بسته شود بگشایدا|وز پس هر غم طرب افزایدا}}
{{ب|بار کژ مردم به کنگرش اندرا|چون ازو سودست مر شادی ترا}}
{{ب|آفریده مردمان مر رنج را|بیش کرده جان رنج آهنج را}}
{{ب|اندر آمد مرد با زن چرب چرب|گنده پیر از خانه بیرون شد بترب}}
{{ب|شاه دیگر روز باغ آراست خوب|تخت‌ها بنهاد و بر گسترد بوب}}
{{ب|خود ترا جوید همه خوبی و زیب|هم چنان چون تو جبه جوید نشیب}}
{{ب|پس تبیری دید نزدیک درخت|هر گهی بانگی بجستی تند و سخت}}
{{ب|باکروز و خرمی آهو به دشت|می خرامد چون کسی کومست گشت}}
{{ب|خایگان تو چو کابیله شدست|رنگ او چون رنگ پاتیله شدست}}
{{ب|چون درآمد آن کدیور، مرد زفت|بیل هشت و داس گاله برگرفت}}
{{ب|آمد این شبدیز با مرد خراج|دربجنبانید با بانگ و تلاج}}
{{ب|دست و کف و پای پیران پر کلخج|ریش پیران زرد از بس دود نخج}}
{{ب|گر خوری از خوردن افزایدت رنج|ور دمی مینو فراز آوردت و گنج}}
{{ب|گفت: خیز اکنون و سازه ره بسیچ|رفت باید، ای پسر، ممغز تو هیچ}}
{{ب|آهو از دام اندرون آواز داد|پاسخ گرزه به دانش باز داد}}
{{ب|پادشا سیمرغ دریا را ببرد|خانه و بچه بدان تیتو سپرد}}
{{ب|اندر آن شهری که موش آهن خورد|باز پرد در هوا، کودک برد}}
{{ب|از فراوانی، که خشکا مار کرد|زن نهان مر مرد را بیدار کرد}}
{{ب|آنگهی گنجور مشک آمار کرد|تا مرو را زان بدان بیدار کرد}}
{{ب|چونکه مالیده بدو گستاخ شد|کار مالیده بدو در واخ شد}}
{{ب|چون که نالنده بدو گستاخ شد|تن درستی آمد و در واخ شد}}
{{ب|کرد روبه یوزواری یک ز غند|خویشتن را زان میان بیرون فگند}}
{{ب|مرد دینی رفت و آوردش کنند|چون همی مهمان در من خواست کند}}
{{ب|گنبدی نهمار بر برده، بلند|نه ستونش از برون، نه زیر بند}}
{{ب|روز جستن تازیانی چون نوند|روز دن چون شست ساله سودمند}}
{{ب|روز جستن تازیانی چون نوند|بیش باشد تا تو باشی سودمند}}
{{ب|گر بزان شهر با من تاختند|من ندانستم چه تنبل ساختند؟}}
{{ب|نان آن مدخل ز بس زشتم نمود|از پی خوردن گوارشتم نبود}}
{{ب|گفت دینی را که: این دینار بود|کین فراکن موش را پروار بود}}
{{ب|زن چو این بشنیده شد خاموش بود|کفشگر کانا و مردی لوش بود}}
{{ب|سرخی خفچه نگر از سرخ بید|معصفر گون، پوشش او خود سفید}}
{{ب|چون کشف انبوه غوغایی بدید|بانگ وژخ مردمان، خشم آورید}}
{{ب|سر فرو بردم میان آبخور|از فرنج منش خشم آمد مگر}}
{{ب|خور به شادی روزگار نوبهار|می گسار اندر تکوک شاهوار}}
{{ب|داشتی آن تاجر دولت شعار|صد قطار سار اندر زیر بار}}
{{ب|مرد مزدور اندر آغازید کار|پیش او دوستان همی زد بی کیار}}
{{ب|آشکوخد بر زمین هموارتر|هم چنان چون بر زمین دشوارتر}}
{{ب|از تو دارم هر چه در خانه خنور|وز تو دارم نیز گندم در کنور}}
{{ب|گرسنه روباه شد تا آن تبیر|چشم زی او برده، مانده خیر خیر}}
{{ب|آتشی بنشاند از تن تفت و تیز|چون زمانی بگذرد، گردد گمیز}}
{{ب|وز چکاوک نوف بینی رستخیز|دشت برگیرد بدان آوای تیز}}
{{ب|چون گل سرخ از میان پیلگوش|یا چو زرین گوشوار از خوب گوش}}
{{ب|شیر خشم آورد و جست از جای خویش|و آمد آن خرگوش را الفغده پیش}}
{{ب|ابله و فرزانه را فرجام خاک|جایگاه هر دو اندر یک مغاک}}
{{ب|موی سر جغبوت و جامه ریمناک|از برون سو باد سرد و بیمناک}}
{{ب|زد کلوخی بر هباک آن فزاک|شد هباک او به کردار مغاک}}
{{ب|از دهان تو همی آید غشاک|پیر گشتی ریخت مویت از هباک}}
{{ب|خشم آمدش و همان گه گفت: ویک|خواست کورا برکند از دیده کیک}}
{{ب|ماده گفتا: هیچ شرمت نیست، ویک|بس سبکباری، نه بد دانی، نه نیک}}
{{ب|دم سگ بینی ابا بتفوز سگ|خشک گشت، کش نجنبد هیچ رگ}}
{{ب|چون فراز آید بدو آغاز مرگ|دیدنش بیگار گرداند مجرگ}}
{{ب|ایستاده دیدم آن جا دزد و غول|روی زشت و چشم‌ها همچون دو غول}}
{{ب|چون که زن را دید فغ، کرد اشتلم|همچو آهن گشت و نداد ایچ خم}}
{{ب|تا به خانه برد زن را با دلام|شادمانه زن نشست و شادکام}}
{{ب|نزد آن شاه زمین کردش پیام|دارویی فرمود زامهران به نام}}
{{ب|بس که برگفته پشیمان بوده‌ام|بس که بر ناگفته شادان بوده‌ام}}
{{ب|کرد باید مر مرا و او را رون|شیر تا تیمار دارد خویشتن}}
{{ب|پس شتابان آمد اینک پیرزن|روی یکسو، کاغه کرده خویشتن}}
{{ب|زش ازو پاسخ دهم اندر نهان|زش به بیداری میان مردمان}}
{{ب|چون بگردد پای او از پایدان|خود شکوخیده بماند هم چنان}}
{{ب|مار و غنده کربشه با کژدمان|خورد ایشان گوشت روی مردمان}}
{{ب|تاک رز بینی شده دینارگون|پرنیان سبز او زنگارگون}}
{{ب|از همالان وز برادر من فزون|زان که من امیدوارم نیز یون}}
{{ب|گر درم داری، گزند آرد بدین|بفگن او را گرم و درویشی گزین}}
{{ب|مرد را نهمار خشم آمد ازین|غاو شنگی به کف آوردش، گزین}}
{{ب|ار همه خوبی و نیکی دارد او|ماده ور بر کار خویش ار دارد او}}
{{ب|تنگ شد عالم برو از بهر گاو|شور شور اندر فگند و کاو کاو}}
{{ب|گفت: فردا بینی‌ام در پیش تو|خود بیا هنجم ستیم از ریش تو}}
{{ب|کاش آن گوید که باشد بیش نه|بر یکی بر چند بفزاید فره}}
{{ب|هیچ گنجی نیست از فرهنگ به|تا توانی رو هوا زی گنج نه}}
{{ب|روی هر یک چون دو هفته گرد ماه|جامه‌شان غفه، سموریشان کلاه}}
{{ب|اخترانند آسمانشان جایگاه|هفت تابنده دوان در دو و داه}}
{{ب|سوس پرورده به می بگداخته|نیک درمانی زنان را ساخته}}
{{ب|پر بکنده، چنگ و چنگل ریخته|خاک گشته، باد خاکش بیخته}}
{{ب|نزد تو آماده بدو آراسته|جنگ او را خویشتن پیراسته}}
{{ب|سنجد چیلان بدو نیمه شده|نقطه‌ی سرمه به یک یک برزده}}
{{ب|هست از مغز سرت، ای منگله|همچو رش مانده تهی از کشکله}}
{{ب|بهترین یاران و نزدیکان همه|نزد او دارم همیشه اندمه}}
{{ب|پس بیو بارید ایشان را همه|نی شبان را میش زنده، نی رمه}}
{{ب|جای کرد از بهر بودن کازه‌ای|زان که کرده بودشان اندازه‌ای}}
{{ب|گفت: ای من، مرد خام کل درای|پیش آن فرتوت پیر ژاژخای}}
{{ب|بینی و گنده دهان داری و نای|خایگان غر، هر یکی همچون درای}}
{{ب|پیسی و ناسور کون و گربه پای|خایه غر داری تو، چون اشتر درای}}
{{ب|آبکندی دور و بس تاریک جای|لغز لغزان چون درو بنهند پای}}
{{ب|زشت و نافرهخته و نابخردی|آدمی رویی و در باطن بدی}}
{{ب|من سخن گویم، تو کانایی کنی|هر زمانی دست بر دستی زنی}}
{{ب|دستگاه او نداند کز چه روی؟|تنبل و کنبوره در دستان اوی}}
{{ب|شو، بدان گنج اندرون خمی بجوی|زیر او سمچیست، بیرون شد بدوی}}
{{ب|چون یکی جبغبوت پستان‌بند اوی|شیر دوشی زو به روزی دو سبوی}}
{{ب|خم و خنبه پر ز انده، دل تهی|زعفران و نرگس و بید و بهی}}
{{پایان شعر}}