نمایش مبدأ برای رودکی (باب اول)/مرد مرادی، نه همانا که مرد

{{سرصفحه
| عنوان = [[رودکی (باب اول)]]
| مؤلف = رودکی
| قسمت =(مرد مرادی، نه همانا که مرد)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|مرد مرادی، نه همانا که مرد|مرگ چنان خواجه نه کاریست خرد}}
{{ب|جان گرامی به پدر باز داد|کالبد تیره به مادر سپرد}}
{{ب|آن ملک با ملکی رفت باز|زنده کنون شد که تو گویی: بمرد}}
{{ب|کاه نبد او، که به بادی پرید|آب نبد او، که به سرما فسرد}}
{{ب|شانه نبود او، که به مویی شکست|دانه نبود او، که زمینش فشرد}}
{{ب|گنج زری بود درین خاکدان|کو دو جهان را به جوی می‌شمرد}}
{{ب|قالب خاکی سوی خاکی فگند|جان و خرد سوی سماوات برد}}
{{ب|جان دوم را، که ندانند خلق|مصقله‌ای کرد و به جانان سپرد}}
{{ب|صاف بد آمیخته با درد می|بر سر خم رفت و جدا شد زدرد}}
{{ب|در سفر افتند به هم، ای عزیز|مروزی و رازی و رومی و کرد}}
{{ب|خانه‌ی خود باز رود هر یکی|اطلس کی باشد همتای برد؟}}
{{ب|خامش کن چون نفط، ایرا ملک|نام تو از دفتر گفتن سترد}}
{{ب|زلف ترا جیم که کرد؟ آن که او|خال ترا نقطه‌ی آن جیم کرد}}
{{ب|وآن دهن تنگ تو گویی کسی|دانگکی نار به دو نیم کرد}}
{{ب|فرشته را ز حلاوت دهان پر آب شود|چو از حرارت می‌دلبرم لبان لیسد}}
{{ب|روان ز دیده‌ی افلاکیان شود جیحون|نصال تیرت اگر قبضه‌ی کمان لیسد}}
{{ب|به خاک خفته‌ی تیغ تو از حلاوت زخم|زبان برآورد و زخم را دهان لیسد}}
{{ب|ملکا، جشن مهرگان آمد|جشن شاهان و خسروان آمد}}
{{ب|خز به جای ملحم و خرگاه|بدل باغ و بوستان آمد}}
{{ب|مورد به جای سوسن آمد باز|می به جای ارغوان آمد}}
{{ب|تو جوانمرد و دولت تو جوان|می به بخت تو نوجوان آمد}}
{{ب|گل دگر ره به گلستان آمد|واره‌ی باغ و بوستان آمد}}
{{ب|وار آذر گذشت و شعله‌ی او|شعله‌ی لاله را زمان آمد}}
{{ب|دیر زیاد! آن بزرگوار خداوند|جان گرامی به جانش اندر پیوند}}
{{ب|دایم بر جان او بلرزم، زیراک|مادر آزادگان کم آرد فرزند}}
{{ب|از ملکان کس چنو نبود جوانی|راد و سخندان و شیرمرد و خردمند}}
{{ب|کس نشناسد همی که: کوشش او چون؟|خلق نداند همی که بخشش او چند}}
{{ب|دست و زبان زر و در پراگند او را|نام به گیتی نه از گزاف پراگند}}
{{ب|در دل ما شاخ مهربانی به نشاست|دل نه به بازی ز مهر خواسته برکند}}
{{ب|همچو معماست فخر و همت او شرح|همچو ایستاست فضل و سیرت اوزند}}
{{ب|گر چه بکوشند شاعران زمانه|مدح کسی را کسی نگوید مانند}}
{{ب|سیرت او تخم کشت و نعمت او آب|خاطر مداح او زمین برومند}}
{{ب|سیرت او بود وحی نامه به کسری|چون که به آیینش پندنامه بیاگند}}
{{ب|سیرت آن شاه پندنامه‌ی اصلیست|ز آنکه همی روزگار گیرد ازو پند}}
{{ب|هر که سر از پند شهریار بپیچید|پای طرب را به دام کرد درافگند}}
{{ب|کیست به گیتی خمیر مایه‌ی ادبار؟|آن که به اقبال او نباشد خرسند}}
{{ب|هر که نخواهد همی گشایش کارش|گو: بشو و دست روزگار فروبند}}
{{ب|ای ملک، از حال دوستانش همی ناز|ای فلک، از حال دشمنانش همی خند}}
{{ب|آخر شعر آن کنم که اول گفتم:|دیر زیاد! آن بزرگوار خداوند}}
{{ب|جز آن که مستی عشقست هیچ مستی نیست|همین بلات بسست، ای بهر بلا خرسند}}
{{ب|خیال رزم تو گر در دل عدو گردد|ز بیم تیغ تو بندش جدا شود از بند}}
{{ب|ز عدل تست به هم باز و صعوه را پرواز|ز حکم تست شب و روز را به هم پیوند}}
{{ب|به خوشدلی گذران بعد ازین، که باد اجل|درخت عمر بداندیش را ز پا افگند}}
{{ب|همیشه تا که بود از زمانه نام و نشان|مدام تا که بود گردش سپهر بلند}}
{{ب|به بزم عیش و طرب باد نیک‌خواه تو شاد|حسود جاه تو بادا ز غصه زار و نژند}}
{{ب|نیز ابا نیکوان نمایدت جنگ فند|لشکر فریادنی، خواسته‌نی سودمند}}
{{ب|قند جداکن از وی، دور شو از زهر دند|هر چه به آخر بهست جان ترا آن پسند}}
{{ب|صرصر هجر تو، ای سرو بلند|ریشه‌ی عمر من از بیخ بکند}}
{{ب|پس چرا بسته‌ی اویم همه عمر؟|اگر آن زلف دوتا نیست کمند}}
{{ب|به یکی جان نتوان کرد سال:|کز لب لعل تو یک بوس به چند؟}}
{{ب|بفگند آتش اندر دل حسن|آن چه هجران تو از سینه فگند}}
{{ب|مهتران جهان همه مردند|مگر را سر همه فرو کردند}}
{{ب|زیر خاک اندرون شدند آنان|که همه کوشک‌ها برآوردند}}
{{ب|از هزاران هزار نعمت و ناز|نه به آخر به جز کفن بردند؟}}
{{ب|بود از نعمت آن چه پوشیدند|و آن چه دادند و آن چه را خوردند}}
{{ب|مرا تو راحت جانی، معاینه، نه خبر|کرا معاینه آید خبر چه سود کند؟}}
{{ب|سپر به پیش کشیدم خدنگ قهر ترا|چو تیر بر جگر آید سپر چه سود کند؟}}
{{ب|تا کی گویی که: اهل گیتی|درهستی و نیستی لیمند؟}}
{{ب|چون تو طمع از جهان بریدی|دانی که: همه جهان کریمند}}
{{ب|اگر چه عذر بسی بود روزگار نبود|چنان که بود به ناچار خویشتن بخشود}}
{{ب|خدای را بستودم، که کردگار منست|زبانم از غزل و مدح بندگانش نسود}}
{{ب|همه به تنبل و بندست بازگشتن او|شرنگ نوش آمیغست و روی زراندود}}
{{ب|بنفش‌های طری خیل خیل بر سرکوه|چو آتشی که به گوگرد بردوید کبود}}
{{ب|بیاروهان بده آن آفتاب کش بخوری|ز لب فروشود و از رخان برآید زود}}
{{ب|مرابسود و فرو ریخت هرچه دندان بود|نبود دندان، لابل، چراغ تابان بود}}
{{ب|سپید سیم رده بود، در و مرجان بود|ستاره‌ی سحری بود و قطره باران بود}}
{{ب|یکی نماند کنون زان همه، بسود و بریخت|چه نحس بود، همانا که نحس کیوان بود}}
{{ب|نه نحس کیوان بود و نه روزگار داز|چو بود؟ منت بگویم: قضای یزدان بود}}
{{ب|جهان همیشه چو چشمیست گرد و گردانست|همیشه تا بود آیین گرد، گردان بود}}
{{ب|همان که درمان باشد، به جای درد شو|و باز درد، همان کز نخست درمان بود}}
{{ب|کهن کند به زمانی همان کجا نو بود|و نو کند به زمانی همان که خلقان بود}}
{{ب|بسا شکسته بیابان، که باغ خرم بود|و باغ خرم گشت آن کجا بیابان بود}}
{{ب|همی چه دانی؟ ای ماهروی مشکین موی|که حال بنده ازین پیش برچه سامان بود؟}}
{{ب|به زلف چوگان نازش همی کنی تو بدو|ندیدی آن گه او را که زلف چوگان بود}}
{{ب|شد آن زمانه که رویش بسان دیبا بود|شد آن زمانه که مویش بسان قطران بود}}
{{ب|چنان که خوبی مهمان و دوست بود عزیز|بشد که بازنیامد، عزیز مهمان بود}}
{{ب|بسا نگار، که حیران بدی بدو در، چشم|به روی او در، چشمم همیشه حیران بود}}
{{ب|شد آن زمانه، که او شاد بود و خرم بود|نشاط او به فزون بود و بیم نقصان بود}}
{{ب|همی خرید و همی سخت، بیشمار درم|به شهر هر که یکی ترک نار پستان بود}}
{{ب|بسا کنیزک نیکو، که میل داشت بدو|به شب ز یاری او نزد جمله پنهان بود}}
{{ب|به روز چون که نیارست شد به دیدن او|نهیب خواجه‌ی او بود و بیم زندان بود}}
{{ب|نبیذ روشن و دیدار خوب و روی لطیف|اگر گران بد، زی من همیشه ارزان بود}}
{{ب|دلم خزانه‌ی پرگنج بود و گنج سخن|نشان نامه‌ی ما مهر و شعر عنوان بود}}
{{ب|همیشه شاد و ندانستمی که، غم چه بود؟|دلم نشاط وطرب را فراخ میدان بود}}
{{ب|بسا دلا، که بسان حریرکرده به شعر|از آن پس که: به کردار سنگ‌و سندان بود}}
{{ب|همیشه چشم زی زلفکان چابک بود|همیشه گوش زی مردم سخندان بود}}
{{ب|عیال نه، زن و فرزند نه، معونت نه|ازین همه تنم آسوده بود و آسان بود}}
{{ب|تو رودکی را، ای ماهرو، همی بینی|بدان زمانه ندیدی که این چنینان بود}}
{{ب|بدان زمانه ندیدی که در جهان رفتی|سرود گویان، گویی هزاردستان بود}}
{{ب|شد آن زمان که به او انس رادمردان بود|شد آن زمانه که او پیشکار میران بود}}
{{ب|همیشه شعر ورا زی ملوک دیوانست|همیشه شعر ورا زی ملوک دیوان بود}}
{{ب|شد آن زمانه که شعرش همه جهان بنوشت|شد آن زمانه که او شاعر خراسان بود}}
{{ب|کجا به گیتی بودست نامور دهقان|مرا به خانه‌ی او سیم بود و حملان بود}}
{{ب|کرا بزرگی و نعمت زاین و آن بودی|ورا بزرگی و نعمت ز آل سامان بود}}
{{ب|بداد میر خراسانش چل هزار درم|درو فزونی یک پنج میر ماکان بود}}
{{ب|ز اولیاش پراگنده نیز هشت هزار|به من رسید، بدان وقت، حال خوب آن بود}}
{{ب|چو میر دید سخن، داد داد مردی خویش|ز اولیاش چنان کز امیر فرمان بود}}
{{ب|کنون زمانه دگر گشت و من دگر گشتم|عصا بیار، که وقت عصا و انبان بود}}
{{ب|می آرد شرف مردی پدید|آزاده نژاد از درم خرید}}
{{ب|می آزاده پدید آرد از بداصل|فراوان هنرست اندرین نبید}}
{{ب|هرآن گه که خوری می خوش آن گهست|خاصه چو گل و یاسمن دمید}}
{{ب|بسا حصن بلندا، که می گشاد|بسا کره‌ی نوزین، که بشکنید}}
{{ب|بسا دون بخیلا، که می بخورد|کریمی به جهان در پراگنید}}
{{ب|کار همه راست، آن چنان که بباید|حال شادیست، شاد باشی، شاید}}
{{ب|انده و اندیشه را دراز چه داری؟|دولت خود همان کند که بباید}}
{{ب|رای وزیران ترا به کار نیابد|هر چه صوابست بخت خود فرماید}}
{{ب|چرخ نیارد بدیل تو ز خلایق|و آن که ترا زاد نیز چون تو نزاید}}
{{ب|ایزد هرگز دری نبندد بر تو|تا صد دگر به بهتری نگشاید}}
{{ب|دریا دو چشم و آتش بر دل همی فزاید|مردم میان دریا و آتش چگونه پاید؟}}
{{ب|نیش نهنگ دارد، دل را همی خساید|ندهم، که ناگوارد، کایدون نه خردخاید}}
{{ب|اندی که امیر ما باز آید پیروز|مرگ از پس دیدنش روا باشد و شاید}}
{{ب|پنداشت همی حاسد: کو باز نیاید|باز آمد، تا هر شفکی ژاژ نخاید}}
{{ب|هر باد، که از سوی بخارا به من آید|با بوی گل و مشک و نسیم سمن آید}}
{{ب|بر هر زن و هر مرد، کجا بروزد آن باد|گویی: مگر آن باد همی از ختن آید}}
{{ب|نی نی، ز ختن باد چنو خوش نوزد هیچ|کان باد همی از بد معشوق من آید}}
{{ب|هر شب نگرانم به یمن تا: تو برآیی|زیرا که سهیلی و سهیل از یمن آید}}
{{ب|کوشم که: بپوشم، صنما، نام تو از خلق|تا نام تو کم در دهن انجمن آید}}
{{ب|با هر که سخن گویم، اگر خواهم وگر نی|اول سخنم نام تو اندر دهن آید}}
{{ب|دریغ! مدحت چون درو آبدار غزل|که چابکیش نیاید همی به لفظ پدید}}
{{ب|اساس طبع ثنایست، بل قوی‌تر ازان|ز آلت سخن آمد همی همه مانیذ}}
{{ب|کسی را که باشد بدل مهر حیدر|شود سرخ رو در دو گیتی به آور}}
{{ب|ایا سر و بن، در تک و پوی آنم|که: فرغند آسا بپیچم به توبر}}
{{پایان شعر}}