بازدید علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی از استانهای کردستان و آذربایجان غربی ۲۱-۱۵ امرداد ماه ۱۳۴۷
بازدید تاریخی علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی از استانهای کردستان و آذربایجان غربی ۲۱-۱۵ امرداد ماه ۱۳۴۷
علیاحضرت شهبانو فرح پیش از نیم روز ۱۵ امرداد ماه ۱۳۴۷ سفر تاریخی خویش را به استانهای کردستان و آذربایجان غربی آغاز کردند. هنگام پرواز از تهران، آقایان وزیران و شماری از پایوران کشوری ایشان را در فرودگاه مهرآباد پسواز کردند. بدین سان علیاحضرت شهبانو گام بر منطقه وسیعی از پشت دروازه همدان تا ساحل ارس نهادن و چون پیک امید و شادی حرکت فرمودند، گرهی از مشکلات خصوصی و همگانی مردم میگشودند و بذر مهر در دلها مینشاندند و اشک شوق از چشمها میستاندند و به بازدید ملوکانه خود ادامه میدانند. بازدیدی که بی گمان اثرات آن از دیدگاه وظایفی که علیاحضرت در بازدید خود در زمینه اقدامات عمران و اصلاحات اجتماعی و از میان برداشتن مشکلات و کمبودهای زندگانی مردم به گردن مقامات دولتی واسپرده اند، کارهایی که با بازگشت معظملها آغاز خواهد شد و تأثیر معنوی این سفر شکوهمند در دل ها و یادواره مردم برای همیشه باقی خواهد ماند.
بازدید از سنندج ۱۵ امرداد ماه
انبوهی از عشایر مناطق مختلف کردستان، با خودرو، اسب و پیاده برای پیشباز از علیاحضرت شهبانو به سنندج آمده بودند. مردم سنندج و عشایر کردستان پیشباز با شکوهی از شهبانونمودند. خیابانها و سردر خانههای سنندج با پرچم سه رنگ و هزاران چراغ رنگارنگ آذین یافته بود.
امروز کردستان، سرزمین آباد و زرخیز غرب ایران، با عشایر خون پاکش با شکوه هر چه بیشتر از شهبانوی مهربان خود که برای نخستین بار گام بر این خطه میگذارند، پیشباز کرد. مرد و زن و کودک، سواره و پیاده، از جاهای دور و نزدیک خود را به سنندج رسانیدند تا با ابراز بیشائبهترین احساسات نسبت به شهبانوی خویش مانند همیشه حس پا برجای شاهدوستی و میهنپرستی خود را به بهترین وجه نشان دهند. سفر تاریخی علیاحضرت شهبانو فرح به استانهای کردستان و آذربایجان غربی از بامداد روز پانزدهم امرداد ماه آغاز گردید و مردم سنندج، نخستین شهری که مورد بازدید بانوی اول کشور شاهنشاهی ایران قرار گرفت، با شکوهمندی از ایشان پیشباز کردند. علیاحضرت شهبانو فرح ساعت نه و نیم بامداد امروز با هواپیمای اختصاصی تهران را ترک فرمودند و ساعت یازده به فرودگاه سنندج گام نهادند. از شهبانوی نیکوکار ایران و والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی و دیگر همراهان برجسته در فرودگاه سنندج آیین پیشباز رسمی انجام یافت و در پای پلکان هواپیما آقای قوام استاندار کردستان خوشآمد گفت.
شهر سنندج معمولاً تا ساعت ۸ بامداد در خاموشی و سکوت بسر میبرد و در این ساعت است که مردم به سرکار خود میروند خیابانها و راههای عمومی شهر رنگ «روز» بخود میگیرد. اما دیشب تا بامداد سنندج و مردمش بیدار بودند، هزارها چراغ رنگارنگ که زینتبخش مغازهها، ادارات، خیابانها و حتی سردر خانه شده بود جلوه ویژهای به این شهر بخشیده بود. تاق نصرتهای باشکوهی که در مسیر شهبانوی ایران ساخته شدهاند زیبایی شهر را دوچندان کرده است. دیشب سنندج بیدار بود، زیرا سدای ساز و دهل که نشانگر والاترین شادی و سرور مردم و عشایر غرب ایران است تا سپیده دم به گوش میرسید. کودکان خردسال و زنان شیردل کردستان، هلهله میکشیدند، شادی میکردند و از ساعتها قبل خود را برای پیشباز از میهمان ارجمند خویش آماده مینمودند.
بامداد روز ۱۵ امرداد ماه هزاران تن از عشایر مناطق مختلف کردستان وارد سنندج شدند. ساکنان نقاط دوردست با خودرو و اهالی پیرامون سنندج سوار بر اسب به این شهر آمدند و در خط سیر شهبانو جای گرفتند و با در دست داشتن پرچمهای کوچک ایران ابراز احساسات میکردند. در فرودگاه سنندج که به شکل زیبایی با پرچمهای ایران آذین بسته شده بود، استاندار، فرماندار ارتش اول، نمایندگان کردستان در مجلس، فرمانده تیپ ۲۱ سنندج، مدیران کل و رؤسای سازمانهای دولتی کردستان با بانوانشان، شخصیتهای محلی و سران عشایر، سازمان زنان سنندج، اعضای هیئت مدیره و مدیر عامل شیر و خورشید سرخ سنندج چشم به راه تشریففرمایی شهبانو بودند. سرانجام هواپیمای آورنده شهبانوی گرامی ایران ساعت یازده بامداد در فرودگاه سنندج به زمین نشست. نخست علیاحضرت شهبانو فرح که دوپیس و کلاه پرتقالی رنگ زیبایی بر تن داشتند از هواپیما پیاده شدند. آقای قوام استاندار کردستان ، به علیاحضرت شهبانو خوش آمد گفت و تیمسار سپهبد ضرغام فرمانده ارتش اول گزارش نظامی به آگاهی رساند. سپس علیاحضرت شهبانو در جایگاه ویژه قرار گرفتند. سلام شاهنشاهی نواخته شد و فرمانده گارد آیین احترامات نظامی بجای آورد. هنگامی که علیاحضرت شهبانو از برابر صف نمایندگان کردستان در مجلسین سنا و شورا عمی گذشتند، دختر خردسالی دسته گلی فراداشت و مورد مهر شهبانو قرار گرفت. علیاحضرت به ترتیب از برابر صف افسران ارشد ارتش یکم، ژاندارمری و شهربانی رد شدند به صف سازمان زنان کردستان رسیدند. لباسهای کردی زیبایی که هموندان سازمان زنان به تن کرده بودند توجه علیاحضرت را به خود کشید و دقایقی با ابراز خرسندی به آنان خیره شده بودند. علیاحضرت شهبانو سپس از برابر صف رؤسای سازمانهای دولتی، معتمدین محلی و نمایندگان اصناف گذشتند. آنگاه فرماندار و شهردار سنندج خوش آمد گفتند. شهبانو هر جا که قدم میگذاشتند، زنان عشایر کرد با احساسات با شکوهی مقدم شهبانو را گرامی میداشتند. از این همه احساسات اشک چشمان شهبانوی مهربان را پر میکرد. در این هنگام شهبانو و همراهان با خودرو از فرودگاه رهسپار استانداری شدند. در راستای دو کیلومتری فرودگاه تا شهر، بیش از پنجاه هزار تن از دانشآموزان، فرهنگیان، پیشاهنگان و عشایر کرد نسبت به شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ابراز شور و هیجان کرده و ورود علیاحضرت را گلباران مینمودند. در ساعت ۱۱ و ۴۵ دقیقه علیاحضرت شهبانو وارد استانداری شدند.
دیدار از مهد کودک سنندج نخستین برنامه دیدار شهبانو فرح در شهرستان سنندج بود که برابر نیم روز انجام یافت و پس از آن شهبانو فرح کلینیک و آزمایشگاه دامپزشکی سنندج را گشودند.
بازدید از مریوان ۱۶ امرداد ماه
در دومین روز سفر تاریخی علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به استان کردستان، با خودرو از سنندج به سوی مریوان روان شدند. برابر نیم روز ۱۶ امرداد ماه با خودرو در میان ابراز احساسات بی همانند عشایر و مردم مریوان وارد این شهر شدند. در درازای راه میان سنندج و مریوان بیش از هفتاد تاق نصرت از سوی عشایر به فرمهای با شکوهی بسته شده بود و کودکان و زنان عشایر با لباسهای محلی حتی آنان که فرزندان شیرخوار خود را در آغوش داشند و شمار آنان به چندین هزار نفر میرسید، از شهبانو فرح پیشباز کردند. در درازای راه شهبانو فرح برای پاسخ گفتن به احساسات عشایر کرد از خودرو پیاده شدند و آنان را مورد مهر قرار دادند. سدای ساز و دهل و پایکوبی و آوازهای محلی از هر گوشهای شنیده میشد. صدها رأس گاو و گوسفند در جلوی تاق نصرتها برای قربانی کردن آماده شده بودند. مردم مریوان نیز به نوبه خویش از هیچگونه کوششی برای پر شکوه جلوه دادن ورود بانوی اول کشور ایران فروگذار نکردند. تمام خیابانهای شهر، دیوارها با پرچمهای ایران و پارچههای رنگارنگ و پوسترهای خاندان شاهنشاهی ایران آراسته شده بود.
علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی ایوار در آیین با شکوهی که در قریه موچش در ۶۰ کیلومتری سنندج برپا گردید، یازدهمین شرکت سهامی زراعی کشور را گشودند. دهکده موچش برای پیشباز از شهبانو از چندین روز پیش خود را آماده کرده بود و دهکده به گونهای بسیار زیبایی آراسته شده بود. گروههای گوناگون مردم و عشایر این قریه و دهکده مجاور با لباسهای محلی آن چنان پیشبازی از شهبانو نمودند که شهبانو فرح برای پاسخ چندین بار به درون جمعیت رفتند و به احساسات آنان پاسخ گفتند و موج احساسات آنچنان به نهایت رسید که اشک شادی در چشمان مردم و شهبانو حلقه زد.
آقای ولیان وزیر اصلاحات ارضی و تعاون روستایی گزارشی پیرامون تشکیل یازدهمین شرکت سهامی زراعی به آگاهی رساند. آنگاه هدایای عشایر کرد که مرکب از لباسهای محلی کردی برای والاحضرت ولیعهد، والاحضرت شاهدخت فرحناز، والاحضرت شاهپور علیرضا و دو عدد قالیچه دست بافت روستاییان بود به پیشگاه شهبانو فراداشته شد. شهبانوی نیکوکار ایران آنگاه از نقشههای ساختمان نوسازی پنج دهکده عضو شرکت سهامی زراعی دیدن فرمودند.
بیانات شهبانو- علیاحضرت شهبانو فرح پس از گشایش شرکت سهامی زراعی بیاناتی به چندین هزار تن روستایی ایراد کردند:[۱]
کشاورزان گرامی، خوشوقتم از اینکه میبینم به همت شما خواهران و برادران زحمتکش عزیز یازدهمین شرکت سهامی زراعی کشور در این منطقه بنیانگذاری میشود. تشکیل چنین شرکتهایی بیشک ما را در راه رسیدن به هدفهای عالی مملکت عموماً و هدفهای اصلاحات راضی خصوصاً کمک فراوان میدهد. موضوع تأمین رفاه و آسایش زندگی کشاورزان از راه بهتر و پرثمر ساختن کشت و کشاورزی با قاطعیت تمام مورد توجه قرار گرفته و روشن است که در شرایط امروز برای رسیدن به این مقصود زارع واقعی میتواند از ماشین و تراکتور، بذر مناسب، کود شیمایی، آبیاری صحیح، روشهای جدید کشاورزی، بالا بردن نیروی بازدهی زمین و افزایش زمینهای زیر کشت نهایت استفاده کند و بهرهبرداری صورت گیرد و بر کسی پوشیده نیست که دست یافتن به این وسایل و برخورداری از این روشها برای یک کشاورز صاحب چهار یا پنج هکتار زمین مقدور نیست، مگر اینکه جمعی از اینگونه کشاورزان با همت و سرمایه مشترک از زمینی وسیعتر شامل زمینهای ملکی یکایک آنان به کار و فعالیت مشغول شوند و در عین حال مالکیت خود را همچنان حفظ نمایند و البته در این حالت است که میتوانند با یک کوشش و زحمت مشترک هم به کشاورزی و حرفه خود رونق دهند و هم به وسائل زندگی بهتر دست یابند. خوشبختانه میبینیم که کشاورزان ایران با فراست و هوش ذاتی خود در مدت کوتاهی به درستی این روش پی بردهاند و مایه تحسین است که پس از گذشت مدت کوتاهی یازدهمین شرکت سهامی زراعی خود را تشکیل میدهند. موفقیت شما کشاورزان عزیز را در پیشرفت امور شرکت سهامی زراعی از خداوند بزرگ خواهانم.
علیاحضرت شهبانو پس از صدور دستورات مؤکدی برای رفاه و آسایش اهالی دهکده موچش و روستاهای پیرامون به سنندج بازگشتند و به بیمارستان امدادی آریامهر وابسته به شیر و خورشید سرخ تشریففرما شدند و این بیمارستان را گشودند. در ورودی بیمارستان آقای خطیبی مدیر عامل جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، اعضای هیئت مرکزی شیر و خورشید سرخ سنندج را به پیشگاه علیاحضرت شناساند. آنگاه مدیر عامل شیر و خورشید سرخ گزارش ساختمان بیمارستان را به آگاهی رساند و از علیاحضرت در خواست کرد که از لوحه بیمارستان پردهبرداری فرمایند. شهبانو سپس از لوحه بیمارستان آریامهر پردهبرداری نمودند. آنگاه کادر پزشکی بیمارستان به علیاحضرت شهبانو شناسانده شد. سپس قسمتهای مختلف مورد بازدید قرار گرفت. در بیمارستان، علیاحضرت به آقای خطیبی امر فرمودند که جمعیت شیر و خورشید سرخ یک بیمارستان برای کودکان بسازد. در مهد کودک سنندج یکی از کودکان تنها عروسک اسباب بازی خود را به علیاحضرت شهبانو پیشکش کرد و درخواست نمود که عروسک به والاحضرت فرحناز داده شود. شهبانو با بوسیدن کودک و ابراز مهر پرشور کودک را ستودند و عروسک را پذیرفتند.
علیاحضرت شهبانو فرح مبلغ ۷۰۰ هزار ریال برای ساختمان کتابخانه کودک سنندج مرحمت فرمودند و دستور دادند تا چند روز دیگر ساختمان این کتابخانه آغاز شود و همچنین به دستور علیاحضرت شهبانو ساختمان پارک کودک و خانه پیشاهنگان که زمینهای آنها امروز آماده شد، بی درنگ آغاز به ساختمان خواهد شد.
علیاحضرت شهبانو پیش از ترک مریوان از کتابخانه عمومی و بیمارستان رضا پهلوی دیدن فرمودند و اوامری برای رفاه حال مردم این شهر صادر کردند. علیاحضرت شهبانو پس از دیدار از کتابخانه شهر با سپاهیان دانش، بهداشت و ترویج و آبادانی که برای پیشباز معظملها گرد آمده بودند گفتگو کردند و آنان را مورد مهر قرار دادند.
در درازای راه کتابخانه عمومی شهر و بیمارستان رضا پهلوی هزاران تن از مردم این شهر گرد آمده بودند و با نواختن ساز و دهل و دست افشانیهای محلی احساساتی پرشور ابراز میداشتند. شهبانو فرح بی درنگ پس از ورود به بیمارستان یک سر به بیمار پرسی بیماران بستری رفتند و در پاسخ درخواست بیماری که مبتلا به بیماری قلب بود به وزیر دربار شاهنشاهی دستور دادند که وی را برای درمان قطعی به تهران بفرستند. این دستور بی درنگ اجرا گردید. شهبانو فرح سپس از قسمتهای مختلف بیمارستان دیدن فرمودند و اوامری در بهبود وضع بیمارستان صادر کردند.
در عمارت فرمانداری مریوان علماء و روحانیون و معتمدان شهر به پیشگاه بانوی اول کشور شاهنشاهی ایران باریافتند. شیخ عثمان نقشبندی رهبر فرقه بزرگ نقشبندیه که از دهکده دورود مریوان برای پیشباز از شهبانو آمده بود، پس از خوشآمد به آگاهی رسانید، امیدواریم سفر میمنت اثر شهبانو به نقطه کردستان مانند سفرهای پیشین منبع خیر و برکت باشد. ایشان سپس برای سلامت شاهنشاه، علیاحضرت شهبانو و والاحضرت همایون ولایتعهد دعا کردند. سپس حجتالاسلام مریوان از سوی علماء و روحانیون مریوان خوشآمد عرض کرد و از توجهات و عنایات شاهنشاه و شهبانو که رنج سفر را بر خود هموار کرده و این منطقه دورافتاده را به قدوم خویش مزین فرمودهاند، ابراز سپاسگزاری کرد. علیاحضرت شهبانو پیش از ترک مریوان دستور فرمودند جوانی را که با پای شکسته برای پیشباز آمده بود بی درنگ با هواپیما جهت معالجه به تهران بفرستند. شهبانو فرح این جوان را مورد مهر و دلجویی قراردادند، چنان که چشمان این جوان پر از اشک شوق گردیده بود.
ایوار علیاحضرت شهبانو با هواپیما از شهرستان مریوان رهسپار سقز شدند.
بازدید از سقز ۱۷ امرداد ماه
هواپیمای آورنده علیاحضرت شهبانو فرح که از سوی چند فروند از هواپیماهای ژاندارمری کل کشور همراهی میشد در ساعت ۱۷ در فرودگاه سقز به زمین نشست. از علیاحضرت شهبانو پیشباز رسمی انجام یافت. در فرودگاه سقز سناتور علامه وحیدی و سناتور عباسی نمایندگان مردم کردستان در سنا و آقایان شیخالاسلامی اصولی، بهمن شاهنده و بدر صالحیان نمایندگان مردم کردستان در مجلس شورای ملی، فرماندار و رؤسای سازمانهای اداری، هموندان سازمان زنان، خانههای انصاف، شوراهای داوری و نمایندگان طبقات مختلف مردم سقز برای پیشباز از علیاحضرت در فرودگاه باشنده بودند. علیاحضرت شهبانو پس از پاسخ به ابراز احساسات پیشبازکنندگان از فرودگاه سقز رهسپار شهر شدند. فاصله چهار کیلومتری فرودگاه تا شیر و خورشید سقز از سوی مردم به شکل زیبایی تزیین یافته و تاق نصرتهای با شکوهی در این مسیر برنشانده شده بود.
شهر سقز هنگام ورود شهبانو یکپارچه شور و هیجان بود. مردم روستاهای اطراف سقز از دورترین نقاط برای زیارت شهبانو به سقز آمده بودند و با نواختن ساز و دهل و سرنا و دست افشانیهای محلی احساساتی صمیمانه و گرم ابراز میداشتند. علیاحضرت شهبانو از فرودگاه یک سر به درمانگاه جمعیت شیر و خورشید سرخ سقز تشریففرما شدند. در اینجا آقای خطیبی مدیر عامل جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران پزشکان درمانگاه را به پیشگاه علیاحضرت شناساند. در درمانگاه شیر و خورشید سرخ سقز علما و روحانیون سقز و معتمدین شهر گرد آمده بودند و ملاحسن ادیبی از سوی جامعه روحانیت سقز خوش آمد گفت و مراتب اخلاص روحانیان را به آگاهی علیاحضرت رسانید و آنگاه نسبت به خاندان جلیل سلطنت مراسم دعا انجام یافت.
شهبانو از فرودگاه یک سر به ساختمان شیر و خورشید سرخ سقز تشریففرما شدند و در ورودی ساختمان هیئت روحانیون و علمای سقز به پیشگاه علیاحضرت بار یافتند. هنگامی که علیاحضرت شهبانو قسمتهای مختلف ساختمان شیر و خورشید سرخ سقز بازدید میکردند به پرستاران و کارکنان این مؤسسه ابراز مهر فرمودند و به آنها پاداش دادند.
علیاحضرت شهبانو آنگاه رهسپار پارک آریامهر سقز گردیدند و آنجا را مورد بازدید قرار دادند. در ۳ کیلومتری شمال شرقی سقز، برای استراحت علیاحضرت شهبانو چند دستگاه چادر برنشانده شده بود. ایوار شهبانو پس از بازدید از شیر و خورشید سرخ و پارک آریامهر سقز به چادرها تشریففرما شدند. دانشآموزان دبیرستان دخترانه پرورش سقز با لباس محلی در کمپ گرد آمدند و برنامههای بسیار جالبی در پیشگاه علیاحضرت شهبانو اجرا کردند که فوقالعاده مورد توجه قرار گرفت. آنگاه شهبانو دانش آموزان را مورد مهر قرار داده و به آقای علم دستور دادند به هر کدام آنها یک سکه طلا پیشکش شود. علیاحضرت شهبانو شام را خصوصی در شیر و خورشید خوردند.
مصاحبه علیاحضرت شهبانو در سقز
شبانگاه علیاحضرت شهبانو نمایندگان رسانهها را پذیرفتند. در پاسخ به پرسشها علیاحضرت شهبانو فرمودند: [۲]
اصولاً سفر کردن به مراکز مختلف ایران به منظور رسیدگی به وضع مردم و آشنا شدن از نزدیک با مسائل آنان در درجه اول و آشنایی با مناطق مختلف مملکت برای خود من در درجه دوم حائز اهمیت فراوان است، چون از نزدیک بهتر میتوان به مشکلات و مسائل استانها رسیدگی کرد و تصمیم گرفت. در هر شهر که بودم بهتر به مسائل آنان رسیدگی کردم. شهبانو فرح سپس مراتب تشکر خویش را از احساسات بیشائبه مردم کردستان در استقبال از معظملها بیان فرمودند و اضافه کردند، این احساسات که نه تنها از طرف مأموران دولت بلکه از جانب تمام مردم کردستان در ایشان اثر فوقالعادهای گذاشت.
راههای اصلی و فرعی- شهبانو گفتند: همانطور که در بین راهها و شهرها دیده میشد، هر کشاورزی و هر دکانداری، با امکانات خودش خواسته بود پذیرایی کند و واقعاً چهرههای دختران کوچک که گلهای صحرایی در دست داشتند در من خیلی اثر گذاشت. بانوی اول مملکت افزودند، البته برای واقف شدن به مسائل هر استان مطالعات زیادی از طرف دولت انجام میگیرد. با صحبتهایی که با نمایندگان مردم میشود، میتوان به مسائل و مشکلات پی برد و کارهای اساسی که در این استان عمل میشود و همینطور در سایر نقاط ایران خواهد شد، خطوط ارتباطی و راههای فرعی و اصلی است و این مسئله یکی از بزرگترین مسائل این استان است که امیدواریم در برنامه چهارم صورت تحقق بخود گیرد.
تأسیس کارخانه- شهبانو فرح افزودند: از کارهای اساسی که زیربنای اقتصادی کردستان را تشکیل میدهد، توجه به دامداری و کشاورزی است و همانطور که دیدید در مسیر دامهای زیادی بود که باعث خوشوقتی است و بخصوص استعداد این استان برای کشاورزی مناسب است و برای بهتر کردن وضع کشاورزی با فرستادن مروجین کشاورزی برای راهنمایی در مسائل فنی و کشاورزی و دامپزشکی و دامپروری اقدام خواهد شد. دستور تأسیس یک کارخانه شیر پاستوریزه و لبنیاتسازی در این منطقه داده شد و برای ایجاد یک مرکز صنایع دستی و یک کشتارگاه دستور دادم این کشتارگاه که مجهز به انبارهای سرد خواهد بود میتواند احتیاجات گوشت تهران و سایر شهرستانها را تأمین کند. ساختمان سدهای بسیاری تحت مطالعه است و دستور ایجاد انبار غله برای پیشرفت کشاورزی و تعیین نرخ فرآوردههای کشاورزی داده شده است.
علیاحضرت شهبانو فرح سپس فرمودند که مبارزه با امر بیسوادی و توسعه سواد و دانش در کردستان جزء برنامه است و از اینکه بگذریم کارهای دیگری است که تا اندازهای انجام شده یا در دست انجام ست. حفر چاه، استفاده از آب لولهکشی در شهرها و دهات، ساختمان حمام از آن جملهاند. برای مسلولین ساختمان یک آسایشگاه در یکی از شهرهای کردستان بزودی آغاز خواهد شد و ساختمان دبستانها، مدارس حرفهای در مناطق مختلف این استان و توسعه شبکه برق به دهات و ایجاد شهرهای کوچک روستایی با کمک شرکتهای سهامی زراعی جزء برنامههای عمرانی این استان است.
علیاحضرت شهبانو فرح تأکید فرمودند که این مسائل در تهران دنبال خواهد شد. شهبانو فرح سپس به مسائل و تقاضاهای مردم کردستان اشاره فرمودند و اظهار داشتند، آسفالت راه همدان- سنندج در برنامه چهارم ساخته خواهد شد و از بودجهای که دارم مبلغ یک میلیون تومان برای تأسیسات ورزشی در شهرهای مختلف این استان تخصیص دادهام. یکی از کارهای ما در این مسافرتها رسیدگی به عرایض است که در سنندج ۶۰۰ عریضه جمعآوری گردیده . به این عرایض با دقت بوسیله یک کمیته ده نفری رسیدگی خواهد شد و از لحاظ تقاضا طبقهبندی میگردد. البته مطالب این عرایض مختلف است، کمک مالی، شکایت و چیزهای دیگر است. در پایان شهبانو فرح به پرسشهای خبرنگاران پاسخ گفتند و تأکید فرمودند که نمایندگان مطبوعات و رادیو و تلویزیون میتوانند در نشان دادن پیشرفتهای مملکتی مؤثر باشند و از نزدیک با مشکلات مردم آشنایی حاصل کرده و همکاری کنند.
در پی دستورهای علیاحضرت شهبانو به مسائل بانک کشاورزی در مورد پرداخت وام به کشاورزان استان کردستان و تسهیلات بیشتر برای آنان از سوی آقای صدقیانی رئیس کل بانک کشاورزی ایران که در رکاب علیاحضرت بود سمیناری با شرکت رؤسای شعبه بانک کشاورزی در استان کردستان تشکیل گردید. در این سمینار رئیس کل بانک کشاورزی در زمینه گسترش معاملات بانکی برای بالا بردن سطح تولیدات کشاورزی و دامی، رفاه حال کشاورزان، تغییر روشهای پرداخت و تسریع در انجام کار دهقانان شرکت کنندگان سمینار دستوراتی داد. در سمینار مذکور همچنین مقرر شد در سال جاری مبلغ پانصد میلیون ریال اعتبار در اختیار کشاورزان و دامداران استان کردستان قرار گیرد.
بامداد فردا علیاحضرت نمایندگی بانک رهنی سقز را افتتاح مینمایند و از پارک کودک بازدید میفرمایند. شهبانوی ایران از سقز رهسپار بانه میگردند و عصر فردا دوباره به سقز بازمیگردند و روز پسین به بوکان (۳۸ کیلومتری) شمال شرقی سقز تشریففرما میشوند.
بازدید از بانه و بوکان ۱۷ امرداد ماه
علیاحضرت شهبانو فرح در ساعت ۹ و نیم بامداد ۱۷ امرداد ماه با هواپیما به «بانه» پرواز کردند. شهبانو فرح هنگام ورود به بانه مورد پیشباز هزاران نفر عشایر مرزنشین قرار گرفتند. فاصله پانصد متری فرودگاه تا فرمانداری با قالی پوشانده شده بود و اتومبیل حامل شهبانو از روی فرش گذشت. شهبانو پس از ورود به ساختمان شیر و خورشید سرخ بانه، از قسمتهای مختلف آن دیدن فرمودند. علیاحضرت شهبانو از شیر و خورشید رهسپار فرمانداری بانه شدند و در خیابانهای مسیر شهبانو نسبت به ابراز احساسات شدید مردم با تکان دادن دست پاسخ میدادند. در سالن فرمانداری معتمدین به حضور شهبانو بار یافتند و کمبودهای فرهنگی و بهداشتی شهر را به آگاهی معظملها رسانیدند. شهبانو دستور فرمودند فوراً رسیدگی و نتیجه آن گزارش شود. در همین جا علیاحضرت شهبانو به ۵ تن از کارمندان فرمانداری و فرزندان آنها سکههای طلا پیشکش کردند.
علیاحضرت شهبانو پس از یک ساعت دیدار از این شهر به سقز بازگشتند و با خودرو رهسپار بوکان شدند. مردم بوکان و روستاهای پیرامون نیز امروز با شکوه از بانوی اول مملکت پیشباز کردند. پس از ورود به شهر، علیاحضرت شهبانو فرح در ساختمان شهرداری علماء و روحانیون و هموندان سازمان زنان و مسئولان سازمانهای دولتی و نمایندگان طبقات مختلف مردم را پذیرفتند.
علیاحضرت شهبانو پس از خوردن ناهار در ساعت و ۱۵ و سی دقیقه از بانه رهسپار میاندوآب گردیدند. شهبانو فرح پس از یک ساعت درنگ در میاندوآب با خودرو راهی مهاباد گردیدند و شب را در این شهر به سر بردند. علیاحضرت شهبانو فرح پیش از ترک مهاباد از کارهای ساختمانی سد شاهپور اول دیدن کردند. دستور ساختمان این سد در مسافرتی که شاهنشاه شش سال پیش به این سرزمین فرمودند، داده شد.
بازدید از رضاییه ۱۸ امرداد ماه
علیاحضرت شهبانو پس از دیدار از شهرستان نقده با خودرو وارد رضاییه شدند و از شهرهای «خانه» تنها نقطهای که ایران و ترکیه و عراق مرز مشترک دارند و «اشنویه» دیدن میکنند.
آذربایجان غربی و رضاییه در مرکز آن به صورت یکپارچه شور و احساسات درآمده است. در این استان پهناور به هر کجا که قدم میگذارید حتی در دورترین روستاها مردم از کوچک و بزرگ و پیر و جوان موضوع صحبتشان دیدار تاریخی شهبانو است. این شور و احساسات دیروز هنگام ورود شهبانو به رضاییه به اوج خود رسید و بر چشمان شهبانو اشک شادی جاری ساخت. مردم رضاییه که از اوایل بامداد برای دیدن شهبانو در خیابانهای مسیر اجتماع کرده بودند، پر شکوهترین احساسات را هنگام تشریففرمایی معظملها ابراز کردند. در مدخل شهر رضاییه صفوف منظم فرهنگیان، پیشاهنگان، اعضای سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ، ورزشکاران، رؤسای سازمانهای دولتی بچشم میخورد. هنگامی که موکب شهبانو به رضاییه رسید آقای وزیری فرماندار این شهرستان خیر مقدم گفت و استاندار آذربایجان غربی مستقبلین را به حضور شهبانو معرفی نمود و متعاقب آن شهردار رضاییه از طرف اهالی و ساکنان شهر مقدم علیاحضرت را شادباش عرض کرد. آنگاه شهبانو سوار اتومبیل روباز شدند و عازم استانداری گردیدند. در مسیر استانداری هزاران تن از مردم رضاییه و روستاهای اطراف گرمترین احساسات را نسبت به شهبانوی خود ابراز میداشتند به نحوی که از دیدار شهبانو اشک شوق در چشمان همه حلقه زده بود. اتومبیل حامل علیاحضرت به زحمت از میان جمعیت عبور کرد و به جلو استانداری رسید. در جلو عمارت استانداری آقای نجفی یکی از روحانیون ضمن عرض خیر مقدم نسبت به شاهنشاه آریامهر و شهبانو و والاحضرت ولایتعهد دعا کرد. شدت احساست و تراکم جمعیت در میان استانداری بحدی بود که علیاحضرت بر آن شدند در بالکن استانداری ظاهر گردیده و به ابراز احساسات مردم پاسخ دهند، لکن احساسات چنان بر شهبانو غلبه کرد که اشک در چشمان معظملها حلقه زد و حتی قادر به پاسخگویی نشدند و به استاندار آذربایجان غربی این امر را محول فرمودند.
ساعت ۱۴ و سی دقیقه روحانیون رضاییه برای دست بوسی در تالار استانداری به پیشگاه علیاحضرت شهبانو باریافتند و علیاحضرت نسبت به آنان ابراز مهر فرمودند. نماینده روحانیون در این باریابی مراتب امتنان جامعه روحانیون این شهر را به آگاهی علیاحضرت رسانید و از تشریففرمایی ایشان به استان آذربایجان غربی سپاسگزاری کرد.
علیاحضرت شهبانو فرح که از سوی والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی، سرکار علیه بانو فریده دیبا، آقای علم وزیر دربار شاهنشاهی همراهی میشدند، تلویزیون ملی شهرستان رضاییه را گشودند. در آیین گشایش تلویزیون ملی رضاییه آقایان انصاری وزیر کشور، نهاوندی وزیر آبادانی و مسکن، منصور روحانی وزیر آب و برق، عصار و سرلشگر خسروانی معاونان نخستوزیر، استاندار آذربایجان غربی، فرهاد نیکوخواه معاون وزارت اطلاعات، فرمانده ارتش یکم، فرمانده سپاه آذربایجان غربی و شماری از سران محلی حضور داشتند. در درگاه ساختمان تلویزیون رضاییه که در پارک شاهنشاهی قرار دارد، مهندسین و کارکنان تلویزیون به پیشگاه علیاحضرت شهبانو شناسانده شدند. در اینجا معاون سازمان تلویزیون ملی ایران گزارشی به آگاهی معظم لها رسانید. علیاحضرت سپس به اتاق فرمان تلویزیون تشریففرما شدند و با فشار دکمهای تلویزیون ملی رضاییه را گشودند و تلویزیون با پخش سلام شاهنشاهی کار خود را آغاز کرد.
علیاحضرت شهبانو در ساعت هیجده و چهل دقیقه در میان ابراز احساسات شورانگیز مردم رضاییه که از ساعت پیش برای دیدار علیاحضرت در خیابانها گرد آمده بودند رهسپار سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی رضاییه شدند و آن را گشودند. علیاحضرت شهبانو پس از بازدید از قسمتهای مختلف سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی رضاییه به مسئولین این سازمان ابراز داشتند: امیدوارم همانطور که مسئولان سازمان شاهنشاهی در تمام استانها خدمت میکنند شما هم در اینجا خدمتگزار مردم باشید.
علیاحضرت شهبانو پس از آن رهسپار کتابخانه کودک وابسته به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در خیابان زنگنه رضاییه شدند. علیاحضرت در این دیدار هنگام گفتگو با گروهی از کودکان که مشغول مطالعه بودند به آقای انصاری وزیر کشور فرمودند: برای این کتابخانه از کمکهای فرهنگی که در استانداریها موجود است بفرستید و به استاندار آذربایجان غربی دستور دادند برنامههایی برای گسترش فعالیتهای علمی کودکان ترتیب دهند. شهبانو سپس از کارهای نقاشی کودکان دیدن کردند و به آموزگار نقاشی فرمودند: بهتر این است که بچهها از روی مدل نقاشی نکنند. بگذارید بطور آزاد آنچه خود بچهها فکر میکنند نقاشی نمایند. در اینجا یکی از کودکان با بیانی ساده و شیرین چامهای خواند. علیاحضرت شهبانو این کودک را مورد نوازش قرار دادند و در پایان بازدید به سرپرست کتابخانه فرمودند: برای کودکان برنامههای متعددی ترتیب دهید و افزودند که پیشرفت این کتابخانه بسیار خوب و مسلماً شما زحمت زیادی کشیدهاید.
علیاحضرت شهبانو پس از آن رهسپار ساختمان پیکار با بیسوادی رضاییه گردیدند و در آن جا هزاران تن از هموندان کمیته ملی پیکار با بیسوادی این شهرستان، دانشآموزان و پیشاهنگان پیشباز شورانگیزی از ایشان نمودند. مدیر عامل کمیته پیکار با بیسوادی از فعالیتهای این کمیته گزارشی به آگاهی رسانید. مدیر عامل کمیته پیکار با بیسوادی آنگاه از پیشگاه علیاحضرت شهبانو درخواست کرد که کارنامه قبول شدگان کلاسهای پیکار با بیسوادی را به آنان بدهند. در این هنگام کودک خردسالی به جلو علیاحضرت دوید و یک تکه کاغذ ساده به دست شهبانو داد و گفت: شهبانو این کاغذ را برای من امضاء کنید. علیاحضرت سخت تحت تأثیر احساسات کودکانه این کودک قرار گرفتند و هنگامی که کودک را میبوسیدند و نوازش مینمودند، خواست او را انجام دادند.
شبانگاه علیاحضرت شهبانو از کودکستان و شیرخوارگاه وابسته به جمعیت خیریه فرح پهلوی و هنرستان حرفهای دختران رضاییه بازدید فرمودند.
گشایش ساختمان نوین بانک رهنی ایران شعبه رضاییه
علیاحضرت فرح پهلوی شهبانوی محبوب ایران روز شنبه ۱۹ مرداد ۱۳۴۷ در میان ابراز احساسات شدید و بیسابقه و پرشور اهالی و کارکنان بانک رهنی ایران شعبه رضاییه به پهنه ساختمان بانک که به طرز بسیار جالب و زیبایی تزیین و چراغانی شده بود تشریففرما گردیدند. در ورودی ساختمان بانک مقدم شهبانو توسط دوشیزگان سپید پوش غرق در گل شد و یکی از دوشیزگان خوش آمد گفت و دسته گلی فراداشت. هنگامی که شهبانو و همراهان گام به پهنه بانک رهنی گذاشتند، سلام شاهنشاهی نواخته شد و آنگاه آقای بهنیا مدیر عامل بانک رهنی ایران گزارشی به شرح زیر معروض داشت:
علیاحضرتا، تشریففرمایی موکب مبارک را به بانک رهنی ایران شعبه رضاییه چاکر از طرف خود و کلیه کارکنان بانک خیر مقدم عرض کرده و درود و سپاس فراوان را از این افتخاری که نصیب این خدمتگزاران فرمودهاند به پیشگاه مبارک تقدیم میدارد. بانک رهنی ایران که در سال ۱۳۱۷ به امر مبارک اعلیحضرت رضاشاه کبیر با سرمایه دویست میلون ریال تأسیس گردید در طول حیات خود مخصوصاً در سالهای جنگ و بعد از آن با مشکلات فراوانی از قبیل افزایش سریع قیمتها و عدم تناسب سرمایه با احتیاجات و تقاضا و غیره مواجه گردید که مسلماً اگر از توجهات و عنایات خاصه شاهنشاه آریامهر برخوردار نبود قادر به توسعه فعالیت نمیگردید. ولی خوشبختانه در ظل این عنایات و توجهات به توفیق در خدمتگزاری نائل گردید و مخصوصاً در سالهای اخیر توانست بتدریج دامنه فعالیت خود را در شهرها گسترش دهد و شبکه نسبتاً وسیعی که در حال حاضر شامل ۳۸ شعبه و ۴۳ نمایندگی در مناطق شهری میباشد بوجود آورد. این کوشش و فعالیت مخصوصاً در موقعی که شاهنشاه آریامهر تأمین مسکن را برای عموم افراد کشور از هدفهای اصلی انقلاب مقدس منظور فرمودند، توسعه بیشتری حاصل کرد و کارمندان بانک رهنی به عنوان سربازان انقلاب به اهمیت وظیفهای که به عهده آنها گذاشته شده کاملاً پی برده و نهایت سعی و کوشش خود را در راه حصول به هدف مقدس مبذول میدارند و در انجام وظایف جلب رضایتمندی خاطر شاهانه را منظور نظر خود قرار دادهاند.
بانک رهنی ایران در سال ۱۳۴۶ جمعاً به ۳۹۰۳۰ نفر مبلغ ۲٬۸۷۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال وام پرداخت کرده که در حدود ۲۲٪ از کل اعتبارات مصرفی در خانهسازی در کشور بوده است و در سه ماه اول سال جاری جمعاً به ۱۰۶۷۴ نفر مبلغ ۸۵۵٬۸۵۳٬۰۰۰ ریال وام داده که در حدود ۰۱۰٬۲٪ نسبت به مدت مشابه سال قبل فزونی داشته است ولی باید اذهان کرد که این فعالیت در مقابل احتیاجات روزافزون که ناشی از ازدیاد جمعیت و رشد سریع اقتصادی و مهاجرت روستاییان به شهرها و مراکز صنعتی در اثر استفاده از آزمایشهای کشاورزی قهری سطح توقعات است کفایت نمیکند و در حال حاضر طبقه کم درآمد که توانایی پس انداز کردن و احداث ساختمان مناسب را ندارند، غالباً با تحمل محرومیتها قطعه زمین کوچکی خریداری کرده و با اخذ وام و اشکالات فراوان در جهت اجرای کار موفق به تهیه خانهای میشوند که فاقد شرایط استحکام و بهداشت است.
به عقیده چاکر باید برای این قبیل طبقات با تخصیص زمین و رعایت اصول شهرسازی محلهای نوبنیادی بوجود آورد و خانهها را با شرایط مناسب و به اقساط طویلالمدت در اختیار آنان قرار داد تا مشکل مسکن رفع گردد و ضمناً از بوجود آمدن محلات زشت و بیقواره و توسعه غیر منطقی شهرها که ایجاد مشکل بزرگی برای آتیه مینماید جلوگیری شود. با اجرای چنین برنامههایی بانک رهنی ایران خواهد توانست به صورت بهتری هم خود را مصروف کمک به طبقات متوسط که قادر به تهیه پسانداز و احداث ساختمانهای مناسب نمیباشند بنماید و با استفاده از مقررات قانونی تشویق پسانداز مسکن که به امر مبارک شاهنشاه آریامهر به تصویب رسیده و تأسیس و حمایت شرکتهای تعاونی مسکن و شرکتهای پسانداز و وام مسکن سرمایههای خصوصی را به طرف خانهسازی جلب کند و تکنیکهای جدیدتری را که در وضع حاضر قابل اجرا نیست به دست این مؤسسات به موقع اجرا درآورد و نقش مفیدتری را در جهت وصول به هدف مقدس انقلاب ایفا نماید.
شعبه رضاییه که ساختمان جدید آن امروز به دست مبارک آن علیاحضرت افتتاح میشود، در سال ۱۳۳۵ تأسیس گردید و تاکنون به ۸۲۲۸ نفر جمعاً ۲۹۹٬۲۶۸٬۰۰۰ ریال وام داده است و نمایندگیهای شاهپور و مهاباد نیز تحت نظر این شعبه میباشد و با پرداخت شدن باقیمانده سرمایه بانکی که در برنامه چهارم عمرانی پیشبینی شده بانک به توسعه شبکه خود اقدام خواهد کرد و شعب و نمایندگیهای جدید در سایر مناطق شهرنشین تأسیس خواهد نمود. ساختمانی که امروز افتتاح میفرمایند قسمتی از برنامه وسیع ساختمانی بانک رهنی ایران است که در اجرای آن تاکنون ساختمان ساختمانهای شعبه شرق تهران، مشهد، سنندج، بروجرد، همدان، بابل، گرگان و سقز به اتمام رسیده و ساختمانهای شعبه غرب تهران و کرمانشاه، اراک، بیجار و مهاباد در دست اجرا میباشد و قریباً ساختمانهای مربوط به قم، ساری، ملایر، بندرعباس، بند بوشهر و یزد و تربت حیدریه و شاهرود و سمنان شروع خواهد شد.
ساختمان شعبه رضاییه در زمینی به مساحت ۱۰۰۶ متر مربع احداث گردیده و شامل قسمت بانکی به مساحت در حدود ۸۰۰ مر مربع و قسمت مسکونی به مساحت چهارصد متر مربع زیر بنا میباشد و مخارج آن با محوطهسازی و دستگاه حرارت مرکزی جمعاً به مبلغ ۷٬۵۰۰٬۰۰۰۰ ریال بالغ شده است. اینک از پیشگاه مبارک علیاحضرت شهبانوی ایران استدعا دارد به نام مبارک شاهنشاه آریامهر اجازه استفاده از ساختمان جدید بانک رهنی شعبه رضاییه را صادر و کارکنان بانک را قرین افتخار فرمایند. بعد از گزارش آقای بهنیا با توشیح دفتر یادبود توسط شهبانو به نام نامی شاهنشاه ساختمان جدید بانک رهنی شعبه رضاییه افتتاح گردید.
بازدید از شهرهای شاهپور خوی و ماکو ۱۹ امرداد ماه
۱۹ امرداد ماه ۱۳۴۷ سفر افتخارآمیز و تاریخی علیاحضرت شهبانو فرح به استان آذربایجان غربی با شکوه هر چه بیشتر ادامه دارد و شهبانوی کشور شاهنشاهی ایران امروز را به بازدید از شهرهای شاهپور، خوی و ماکو گذراندند. علیاحضرت شهبانو ساعت هشت و نیم بامداد در میان احساسات پرشور مردم رضاییه که در دو روز گذشته از ژرفای دل از بانوی اول مملکت پذیرایی کردهاند با خودرو از این شهر رهسپار شهرستان شاهپور گردیدند. در ۹۷ کیلومتر میان شهرستان رضاییه و شاهپور دهها تاق نصرت بسته شده بود و هزاران تن از مردم روستاهای پیرامون برای دیدار شهبانو خود را به مسیر گذر خودروی معظملها رسانیده بودند. شهبانو فرح در میان احساسات بی همانند مردم شاهپور برابر ساعت ده بامداد به این شهر وارد شدند. از علیاحضرت شهبانو پیشباز رسمی انجام یافت.
در شهرستان شاهپور، شهبانو فرح از پیشرفت کار خانههای انصاف، فعالیتهای باستانشناسی، فعالیتهای سپاهیان انقلاب جویا شدند و در برابر درخواست نمایندگان سپاهیان انقلاب مبنی بر ساخت مسجد، حمام، آب لولهکشی به وزیر دربار شاهنشاهی دستور فرمودند ترتیب انجام آنها داده شود. در ورودی شهر شاهپور طبقات مختلف مردم و دانشآموزان دختر و پسر مقدم شهبانو را با نثار گل گرامی داشتند. شهبانو در اینجا دستور فرستادن بی درنگ یک دختر معلول را برای معالجه به تهران صادر فرمودند و آنچنان از دیدار این دختر متأثر شده بودند که نگفتنی است. در شهر شاهپور در برابر ابراز احساسات پرشور مردم شهبانو دستور دادند که خودرو به آهستگی حرکت کند.
علیاحضرت شهبانو سپس نمایندگان طبقات مختلف مردم را در سالن فرمانداری شاهپور به حضور پذیرفتند و اوامر لازم درباره تأسیس مدارس، توسعه کار کلاسهای پیکار با بیسوادی، ایجاد یک استادیوم ورزشی سرپوشیده صادر فرمودند. هنگام ترک عمارت فرمانداری پیرزنی جمعیت را شکافت و خود را به علیاحضرت شهبانو رسانید و چند خوشه گندم را به نشان خیر و برکت تقدیم شهبانو نمود و با لهجه محلی گفت: وقتی به تهران برگشتید به اعلیحضرت سلام برسانید. شهبانو با ابراز مهر به این زن سالخورده قول دادند که درخواست او را انجام دهند. در خیابانهای شاهپور دختر خردسالی که بینایی خود را از دست داده بود، توجه علیاحضرت نیکوکار را به خود کشید، شهبانو به وزیر دربار شاهنشاهی فرمودند این کودک را برای معالجه به تهران بفرستید. در پهنه بیمارستان رضا پهلوی شاهپور، یک زن روستایی در حالیکه دختر افلیج خود را به دوش گرفته بود عریضهای تقدیم کرد و درخواست نمود که شهبانو برای معالجه دخترش دستوری صادر فرمایند. علیاحضرت با ابراز مهر نسبت به این مادر و فرزند به آقای علم وزیر دربار شاهنشاهی دستور دادند که ترتیب فرستادن این دختر معلول نیز به تبریز داده شود و اگر لازم شد وی را به تهران بفرستند.
علیاحضرت شهبانو فرح سپس از بیمارستان این شهر دیدن کردند. در پایان این بازدید از شاهپور گروهی از ورزشکاران در مسیر شهبانو به ایشان دسته گلی تقدیم کردند و نیازمندیهای خود را در فراهم ساختن ابراز ورزشی در زمینهای ورزش به عرض رسانیدند. آنان گفتند تنها دلخوشی شان ورزش است ولی به سبب نداشتن وسایل کافی از آن محرومند. شهبانو فرمودند دستور لازم در این مورد صادر شده است.
در فرودگاه شاهپور شهبانو به فرماندار آذربایجان غربی فرمودند: من در فرمانداری از مسئول تربیت بدنی پرسیدم زمین و وسایل ورزشی دارید، او در جواب من گفت، همه گونه وسایل ورزشی داریم ولی در راه جوانان به من گفتند زمین ورزش و وسایل کافی نداریم. شهبانو افزودند: من به اینجا نیامدهام که کسی را تنبیه کنم که گزارش نادرست به من میدهد، بلکه میخواهم احتیاجات و خواستهای مردم را بررسی کنم و امکانات آنان را افزایش دهم.
علیاحضرت شهبانو شاهپور را به سوی خوی ترک فرمودند. خودروی آورنده علیاحضرت شهبانو فرح درست نیم روز وارد خوی شد. شهبانوی نیکوکار ایران در خوی نیز با پیشباز پرشور مردم روبرو شدند و برای پاسخ به احساسات پرشور آنان روی بالکن ساختمان جمعیت شیر و خورشید سرخ آمدند.
بازدید از شهر مرزی ماکو
ایوار ۲۰ امرداد ماه علیاحضرت شهبانو از خوی با هلیکوپتر رهسپار شهر مرزی ماکو در ۲۰ کیلومتری مرز ترکیه شدند. والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی، سرکار علیه بانو فریده دیبا، آقای علم وزیر دربار شاهنشاهی و بانو قطبی همراه علیاحضرت بودند. در ورودی شهر ماکو، وزیران کشور و آبادانی و مسکن، نماینگان عشایر و طبقات مختلف مردم از شهبانو پیشباز کردند. نخستین برنامه شهبانو در این شهر دیدار از بیمارستان شیر و خورشید و بیمارپرسی از بیماران بود. شهبانو هنگام بازدید از این بیمارستان که به درخواست آقای خطیبی مدیر عامل جمعیت شیر و خورشید سرخ «بیمارستان امداد فرح پهلوی» نامگذاری گردید از خدمات جمعیت شیر و خورشید سرخ که در همه نقاط کشور به درد دردمندان میرسید ارج نهادند و ستودند.
علیاحضرت شهبانو فرح سپس از ۴۷ دستگاه خانههای ارزانقیمت که از سوی وزارت آبادانی و مسکن در ماکو ساخته میشود دیدن فرمودند. در اینجا خانوادههای کارگران دورادور شهبانو حلقه زدند و در حالیکه بر دست شهبانو بوسه میزدند شورانگیزترین احساسات خود را نسبت به شهبانوی ایران ابراز داشتند و از پیشگاه علیاحضرت شهبانو درخواست کردند دستور فرمایند تا تسهیلات بیشتری برای پرداخت اقساط این خانهها برای آنها فراهم شود. شهبانو به وزیر آبادانی و مسکن دستور فرمودند که این کار مورد بررسی دقیق قرار گیرد تا موجب رفاه بیشتر کارگران و ساکنان این خانهها فراهم شود.
علیاحضرت شهبانو همچنین مقرر فرمودند مسئولان سازمانهای مختلف اداری در کنار بررسی کافی ترتیب ایجاد پارک کودک و زمینهای ورزشی برای ساکنان این خانهها داده شود. علیاحضرت فرمودند که باید هر چه بیشتر ساختمان این خانهها توسعه یابند. وزیر آبادانی و مسکن به عرض رسانید خانههایی که در خطر سقوط سنگها از کوه بودند این زمان به سوی دیگر منتقل شدند و بیشتر این خانهها را به کسانی میدهیم که سال گذشته هنگام زلزله خانههای خود را از دست دادهاند و در اجرای اوامر شهبانو خانههای نقطه مرزی را گسترش خواهیم داد. علیاحضرت آنگاه از خانههای ساخته شده ارزانقیمت دیدن کردند و دستوراتی برای رفاه بیشتر ساکنان این خانهها صادر نمودند. علیاحضرت آنگاه در میان ابراز احساسات حاضرین اسناد مالکیت خانههای ارزانقیمت رضا آباد ماکو را به نماینده آنان اعطا فرمودند و آنگاه در آیینی نیروگاه جدید برق ماکو به دست شهبانو گشوده شد.
بازدید از سد ارس
۲۰ امرداد ماه ۱۳۴۷ علیاحضرت شهبانو فرح برابر ساعت ده بامداد با هلیکوپتر به سد ارس تشریففرما شدند و از بخش های گوناگون آن دیدن کردند. بلندای سد ارس ۳۸ متر و گنجایش یک میلیارد و دویست و پنجاه میلیون متر مکعب آب را دارد و درازای دریاچه آن بطور تقریبی ۴۰ کیلومتر است . تولید برق این سد ۴۴ هزار کیلووات است. هزینه ساختن این سد ۷۰ میلیون روبل میباشد که میان ایران و شوروی به نسبت برابر تقسیم خواهد شد. از آب این سد ۹۰ هزار هکتار زمین به زیر کشت خواهد رفت. هنگام ورود شهبانو وزیر آب و برق در محل سد حضور داشت و آقای صوفی مدیر عامل سازمان آب و برق خوزستان خوش آمد گفت. سپس وزیر آب و برق مهندسین ایرانی و شوروی را که در سد کار میکنند به پیشگاه علیاحضرت شهبانو شناساند. آنگاه شهبانو با اتومبیل از نقاط مختلف سد بازدید بعمل آوردند. در نیروگاه علیاحضرت شهبانو پروانه بتنریزی را دادند. این امر دو ماه و نیم از زمان پیش بینی شده، زودتر انجام گرفت. کارخانه بتنریزی سد از امروز آغاز به کار کرد.
بازدید از شهرهای مرزی خانه و اشنویه ۲۰ امرداد ماه
۱۹ امرداد ماه ۱۳۴۷ علیاحضرت شهبانو فرح از شهرهای مرزی خانه و اشنویه بازدید فرمودند و با احساسات پرشور مردم مرزنشین، افراد عشایر و افسران و خانوادههای آنان روبرو گردیدند. علیاحضرت شهبانو فرح در دیدار خویش از شهر مرزی خانه نسبت به از میان برداشتن نیازمندیهای مردم این شهر دستوراتی صادر فرمودند.
علیاحضرت شهبانو در این شهر با صمیمیت فوقالعادهای با مردم این شهر گفتگو میفرمودند و هر که را که درخواستی داشت، میپذیرفتند و به گفتههای وی با دقت زیاد گوش فرا میدادند. علیاحضرت شهبانو فرح در «خانه» دستور ایجاد دوره دوم دبیرستان دختران را در برابر درخواست یکی از افراد این شهر صادر فرمودند. شهبانو نسبت به کار و فعالیت سپاهیان انقلاب توجه ویژه نمودند و به یکی از مسئولان ابراز داشتند: باید به خواستهای سپاهیان انقلاب توجه کامل مبذول شود و مشکلات کار آنان مرتفع گردد، زیرا این افراد به مردم این مناطق کمک زیادی میکنند و باید در حد توانایی برای انجام خواستهای آنان کوشش شود.
علیاحضرت شهبانو در شهر «خانه» به گونهای ناگفتنی تحت تأثیر احساسات میهنپرستانه افسران و پاسداران مرزی قرار گرفتند و چشمان معظملها همیشه به دنبال دستهای افرادی بود که نیازی به کمک داشتند. نمونهای از اوامر انسان دوستانه شهبانو، دستور جا به جا کردن افسر ارتش به تهران، برای درمان فرزند «عقب افتاده» وی بود. شهبانوی نیکوکار در باشگاه افسران «خانه» با دیدن کودک عقب افتادهای که برای پیشباز از شهبانو آمده بود به مادر وی فرمودند: در صورتی که مایل باشید کودک شما را برای تحصیل و معالجه به تهران بفرستم تا در انجمن حمایت کودکان عقبافتاده تحصیل کند و برای معالجه او اقدام شود. در این وقت به شهبانو فرح این احساس دست داد که مبادا دوری از پدر و مادر موجب ناراحتی کودک گردد، از این رو به تیمسار سپهبد ضرغامی فرمانده ارتش یک دستور دادند که پدر این کودک را که افسر ارتش است به تهران منتقل کند. شهبانوی نیکوکار سپس به مادر کودک فرمودند: به تهران که آمدید به دربار مراجعه کنید تار ترتیب معالجه و تحصیل طفل شما داده شود. مهر و انساندوستی شهبانو آنچنان در باشندگان تأثیر کرد که به نوشتار نمیآید.
بازگشت به رضاییه
علیاحضرت شهبانو فرح نیم روز ۲۰ امرداد ماه ۱۳۴۷ ، پس از رسیدگی به خواستهای مردم «اشنویه» و به حضور پذیرفتن نمایندگان طبقات مختلف مردم این شهر، به رضاییه بازگشتند. برنامههای دیدارها و بازدیدهای علیاحضرت شهبانو از استان آذربایجان غربی با آنکه بسیار فشرده تهیه شده است، با وجود این، شهبانوی نیکوکار ایران با همان روحیه و شوقی که روز اول مسافرت در چهره ایشان نمایان بود، به انجام برنامههای سنگین میپردازند. عصر دیروز، بانوی اول مملکت به ترتیب ساختمانهای نوبنیاد بانکهای رهنی و کشاورزی رضاییه را گشودند و از آموزشگاه بهیاری ۲۵ شهریور و بیمارستان هفتاد تختخوابی رضا پهلوی وابسته به شیر و خورشید سرخ دیدن فرمودند و با حضور معظملها در استادیوم ورزشی رضاییه مسابقات قهرمانی ژیمناستیک کشور گشایش یافت.
در میدان وسیع استانداری رضاییه، مردم این شهر و شهرهای پیرامون، شب و روز برای دیدار شهبانو چشم به راه بودند. در این میدان شماری با «ماشین تحریر» آماده تحریر «عریضههای» مردم هستند و هنگام بیرون آمدن شهبانو از ساختمان استانداری مردم عریضهها را تقدیم میکنند. هنگام گشایش شعبههای بانک رهنی و کشاورزی رضاییه، شهبانو فرح مراتب خرسندی خویش را از پروژه خانهسازی برای طبقه متوسط ابراز فرمودند و به رئیس بانک کشاورزی گفتند که در این سفر عده زیادی از کشاورزان تقاضای وام کردهاند که باید به آنان داده شود. آقا صدقیانی رئیس بانک کشاورزی به آگاهی رسانید، در اجرای این اوامر، اعتبارات وام استانهای کردستان و آذربایجان غربی برای پرداخت به کشاورزان دو برابر شده است. در بازدید از بیمارستان امداد رضا پهلوی بانوی اول کشور شاهنشاهی ایران از خدمات شایسته مؤسسات جمعیت شیر و خورشید سرخ ابراز خرسندی کردند و سپارشهای لازم به پزشکان و پرستاران در مورد رسیدگی به وضع بیماران ابراز فرمودند. شهبانو در این بیمارستان صمیمانه از بیماران بیمارپرسی و دلجویی کردند.
شبانگاه علیاحضرت شهبانو گروهی از افسران و افراد خانواده آنان را در باشگاه افسران رضاییه پذیرفتند. در این آیین والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی، سرکار علیه بانو فریده دیبا، خانم خزیمه علم، آقایان اسدالله علم وزیر دربار، منصور روحانی وزیر آب و برق، هوشنگ نهاوندی وزیر آبادانی و مسکن، کیانپور استاندار آذربایجان غربی و تیمسار سپهبد ضرغامی فرمانده ارتش یکم باشنده بودند. علیاحضرت شهبانو فرح در پاسخ خوشآمد فرمانده لشگر چهارم رضاییه به افسران و خانوادههای آن ابراز داشتند: بسیار خوشوقتم که امروز این فرصت داده شده تا چند دقیقهای میان شما افسران و خانوادههای شما بیایم و باعث خوشوقتی است که میدانیم تمام افراد ارتش شاهنشاهی ایران و سربازان و درجهداران و افسران همیشه فداکاری و جانبازی کرده و در راه استقلال میهن عزیز بخصوص در این مناطق که متأسفانه در قدیم نابسامانیهای زیادی بخود دیده از بذل جان خود دریغ ننمودهاند. میخواستم به شما بچهها که امروز در اینجا حاضرید بگویم که باید به داشتن چنین پدرانی افتخار کنید و امیدوارم که در کانون گرم خانوادگی شما و در دامان مادرتان بتوانید مانند پدرتان افراد جانبازی برای این مملکت تربیت شوید.
پایان سفر تاریخی هفت روزه علیاحضرت شهبانو
۲۱ امرداد ماه ۱۳۴۷ علیاحضرت شهبانو در رضاییه سرویس هوایی شرکت هواپیمایی ملی ایران را گشودند. در این آیین نخست تیمسار سپهبد خادمی مدیر عامل «هما» گزارشی به آگاهی رسانید. علیاحضرت شهبانو پس از شنیدن گزارش مدیر عامل «هما» پیرامون فرودگاه رضاییه و ساختمان آن پرسشهایی فرمودند که از سوی آقای اربابی معاون وزارت راه و رئیس کل هواپیمایی کشوری پاسخهای لازم به عرض رسید. سپس شهبانو به خلبانان و خبرنگاران مطبوعات و رادیو و تلویزیون افتخار دادند که با معظملها عکس بگیرند. بانوی اول مملکت در آخرین لحظات سفر خویش در فرودگاه رضاییه از برابر بدرقه کنندگان عبور فرمودند و آنان را مورد تفقد قرار دادند. در پای پلکان هواپیما شهبانو به آقای کیانپور استاندار آذربایجان غربی فرمودند:
- امیدوارم به تمام این وعدههایی که در این مسافرت داده شد جامه عمل بپوشانید و همانطور که دیدم زحمات شما و مأمورین ساعی که در مناطق مختلف این استان خدمت میکنند در زندگی مردم تأثیر دارد. امیدوارم ما که از این منطقه میرویم مردمی که برای انجام کارهایشان مراجعه میکنند کارشان انجام گیرد و این دوری راه باعث وقفه در کار آنها نشود و وعدههایی که به آنها داده شده است انجام گیرد. شهبانو در پایان از استاندار آذربایجان غربی و احساسات مردم این استان نسبت به شاهنشاه و معظملها تشکر نمودند و با یک فروند هواپیمای هواپیمایی ملی ایران در ساعت پنج بعد از ظهر رهسپار تهران شدند.
علیاحضرت شهبانو فرح در ساعتهای پایانی پایان سفر تاریخی شان، بزرگترین افتخار را به کسانی که به گونهای در مسافرت شهبانو خدمت کرده بودند و افتخار همراهی داشتند پیشکش فرمودند. معظملها امر فرمودند همه همراهان وزیران، فرماندهان نظامی، نمایندگان مطبوعات و رادیو و تلویزیون و خلبانان و رانندگان ناهار را در حضور معظملها صرف کنند. علیاحضرت بر سر میز ناهار فرمودند:
میخواستم در اینجا بگویم این طرحهای عمرانی که یکی بعد از دیگری در مملکت ایجاد میشود و به ثمر میرسد باعث خوشوقتی است بخصوص طرح مشترک سد ارس. من برای مهندسان و کارگران ایرانی و شوروی که در کار انجام موفقیت آمیز این طرح عمرانی یعنی احداث سد ارس که در زندگی مردم این منطقه و بالا بردن میزان کشت نقش مهمی دارد کوشش میکنند آرزوی موفقیت میکنم. شهبانو در این هنگام خطاب به کسانی که افتخار حضور داشتند فرمودند: چون ساعات آخر سفر هفت روزه من به کردستان و آذربایجان غربی فرا میرسد، میخواستم از تمام افرادی که در این مسافرت زحمت کشیده و به ما کمک کردهاند، از افراد انتظامی، ژاندارمهایی که در جادهها ایستاده بودند، مأمورین شهربانی، افسران و بخصوص آنهایی که از تهران با من بودند و تمام آنهایی که از نزدیک دیدم و همچنین آنهایی که هیچوقت به چشم ندیدم و در پشت صحنه فعالیت داشتند و رانندگان و خدمتگزاران تشکر کنم. در اینجا بخصوص از نمایندگان خبرگزاری پارس، مطبوعات و تلویزیونها که واقعاً وظایفی داشتند و اغلب کار خود را کنار میگذاردند و به ما درگرفتن نامههای مردم کمک میکردند تشکر میکنم. امیدوارم این فرصت به دست بیاید که تا چند سال دیگر شاید با همین عده به این مناطق بیاییم و نتایج این سفر را ببینیم.
در پایان سفر تاریخی هفت روزه شهبانو به استانهای کردستان و آذربایجان غربی شهبانو زحمات شبانهروزی گروه مطبوعاتی و رادیو و تلویزیونی را که از سوی خبرگزاری پارس فرستاده شده بودند، ستودند و سرپرست و هموندان گروه را ارج نهادند. سرپرستی هیئت مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی با کاظم جزایری معاون خبرگزاری پارس بود.
بازگشت به تهران و پیشباز آریامهر از شهبانو
شاهنشاه آریامهر ایوار ۲۱ امرداد ماه از سفر شمال به تهران بازگشتند تا خود از علیاحضرت شهبانو فرح که از سفر تاریخی و افتخارآمیز خویش به استانهای کردستان و آذربایجان غربی بازمیگشتند، پیشباز فرمایند. هواپیمای علیاحضرت ساعت ۱۸ و سی دقیقه در فرودگاه مهرآباد به زمین نشست و در برابر سالن سلطنتی بازایستاد. در این هنگام شهبانو از هواپیما بیرون آمدند و در پای پلکان هواپیما شاهنشاه آریامهر از علیاحضرت شهبانو پیشباز نمودند و با لبخندی که بر چهره داشتند به شهبانو فرح فرمودند: مسافرت شما خسته کننده بود و برنامههای فشرده و متراکمی داشتید که لااقل باید دو هفته برای آن صرف وقت میکردید. مسافرت خوبی بود. خبرهای بازدید شما را شنیدم و خواندم.
در آیین پیشباز از شهبانو فرح در فرودگاه مهرآباد والاحضرت شاهپور عبدالرضا پهلوی، والاحضرت شاهدخت فاطمه پهلوی، آقای هویدا نخستوزیر، آقای اردشیر زاهدی وزیر امور خارجه و چند تن دیگر از وزیران کابینه، آقای دکتراقبال رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران، آقای معینیان رئیس دفتر مخصوص شاهنشاه آریامهر، آقای قریب رئیس کل تشریفات شاهنشاهی، فرماندهان نیروهای زمینی، هوایی و دریایی ارتش شاهنشاهی، تیمسار سپهبد جم جانشین رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، معاونان وزارت دربار و رؤسای تشریفات دربار شاهنشاهی و شماری از سران و پایوران کشوری افتخار حضور داشتند. والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی ، سرکار علیه بانو فریده دیبا، آقای علم وزیر دربار، آقایان وزیران کشور و آبادنی و مسکن و دیگر همراهان شهبانو نیز به تهران بازگشتند.